Ziekte van Waldenström (macroglobulinemie)

De ziekte van Waldenström is een zeldzame vorm van kanker van de witte bloedcellen. De ziekte zit meestal in het beenmerg en ontwikkelt zich vaak langzaam. Waldenström is met de huidige standaardbehandelingen meestal niet te genezen, maar veel mensen kunnen er jarenlang mee leven. Soms is een behandeling lange tijd niet nodig.

Aandoening: wat is de ziekte van Waldenström?

Bij de ziekte van Waldenström gaat er iets mis met bepaalde witte bloedcellen: de B-lymfocyten. Normaal helpen deze cellen om je lichaam tegen infecties te beschermen. Bij Waldenström worden ze kwaadaardig en vermenigvuldigen ze zich ongecontroleerd.

De afwijkende cellen hopen zich vooral op in het beenmerg. Dat is het weefsel binnen in je botten waar bloedcellen worden gemaakt. Daar kunnen ze de aanmaak van gezonde bloedcellen verstoren. Soms zitten de afwijkende cellen ook in de lymfeklieren, milt of lever.

Waldenström behoort tot de non-hodgkinlymfomen: vormen van lymfeklierkanker. Ondanks die naam hoeft er geen vergrote lymfeklier of duidelijk afgrensbaar gezwel te zijn. De ziekte is niet hetzelfde als multipel myeloom, ook wel de ziekte van Kahler genoemd.

Wat is IgM?

De afwijkende cellen maken een grote hoeveelheid van één soort antistof: immunoglobuline M, afgekort IgM. Dit afwijkende eiwit heet ook een M-proteïne of paraproteïne. Een hoog IgM-gehalte kan het bloed stroperiger maken, waardoor de doorbloeding minder goed wordt. Het eiwit kan ook andere problemen veroorzaken, zoals zenuwschade.

Hoe vaak komt Waldenström voor?

Waldenström is zeldzaam en komt vooral voor bij oudere volwassenen. Mannen krijgen de ziekte vaker dan vrouwen. De precieze oorzaak is onbekend. Ook erfelijke aanleg kan een rol spelen, maar meestal is er geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. Er is geen bewezen manier om de ziekte te voorkomen.

Klachten: hoe herken je de ziekte van Waldenström?

De klachten verschillen per persoon. Sommige mensen hebben jarenlang weinig of geen klachten. Bij hen komt de ziekte soms toevallig aan het licht door bloedonderzoek.

Mogelijke klachten zijn:

  • Vermoeidheid, bleekheid en kortademigheid. Dit kan komen door bloedarmoede: een tekort aan rode bloedcellen.
  • Sneller blauwe plekken of bloedingen. Bijvoorbeeld een bloedneus of bloedend tandvlees.
  • Vaker infecties. De afweer kan minder goed werken.
  • Tintelingen, gevoelsverlies of pijn in handen en voeten. Dit kan wijzen op zenuwschade, ook neuropathie genoemd.
  • Hoofdpijn, duizeligheid of wazig zien. Deze klachten kunnen samenhangen met stroperiger bloed.
  • Onbedoeld afvallen, koorts of veel nachtzweten.
  • Vergrote lymfeklieren of een vol gevoel in de buik. Bijvoorbeeld door een vergrote milt.

Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Alleen onderzoek kan duidelijk maken wat er aan de hand is. Neem contact op met je huisarts als klachten aanhouden of toenemen.

Plotselinge klachten vragen om snelle hulp. Neem direct contact op met je behandelteam of de huisartsenpost bij nieuwe problemen met zien, ernstige hoofdpijn of een aanhoudende bloeding. Bel 112 bij plotselinge verlamming, een scheve mond, problemen met spreken of verminderd bewustzijn.

Diagnose: welke onderzoeken krijg je?

Een hematoloog, een specialist in bloedziekten, onderzoekt of je Waldenström hebt. De arts bespreekt je klachten en onderzoekt onder meer je lymfeklieren, buik en algemene gezondheid.

Belangrijke onderzoeken zijn:

  • Bloedonderzoek. Dit geeft informatie over je bloedcellen, het M-proteïne en de werking van onder andere je nieren en lever.
  • Beenmergonderzoek. De arts neemt onder plaatselijke verdoving wat beenmerg en meestal een klein stukje botweefsel af, doorgaans uit het bekken. Een laboratorium onderzoekt de cellen.
  • Aanvullend onderzoek. Soms zijn scans, onderzoek naar veranderingen in het DNA van de afwijkende cellen of onderzoek naar zenuwschade nodig.

Een verhoogd IgM-gehalte alleen bewijst niet dat je Waldenström hebt. De hematoloog beoordeelt de uitslagen in samenhang.

Behandeling van de ziekte van Waldenström

Niet iedereen hoeft direct behandeld te worden. Als je geen duidelijke klachten of schadelijke gevolgen van de ziekte hebt, kan de hematoloog regelmatig controleren hoe het gaat. Dit heet actief volgen. Je krijgt dan controles en bloedonderzoek, maar nog geen medicijnen tegen de ziekte.

Behandeling kan nodig zijn bij bijvoorbeeld duidelijke bloedarmoede, hinderlijke zenuwschade of klachten door stroperig bloed. Niet alleen de hoogte van het IgM bepaalt wanneer behandeling nodig is.

Welke behandelingen zijn mogelijk?

  • Immunotherapie. Antistoffen zoals rituximab richten zich op bepaalde kenmerken van de afwijkende B-cellen. Je krijgt deze behandeling vaak samen met andere medicijnen.
  • Chemotherapie. Deze medicijnen remmen of doden de kankercellen. Vaak worden ze gecombineerd met immunotherapie.
  • Doelgerichte medicijnen. Bijvoorbeeld BTK-remmers, die signalen remmen die de kankercellen nodig hebben om te overleven. Deze medicijnen neem je meestal als tabletten of capsules.
  • Plasmawisseling, ook plasmaferese genoemd. Bij klachten door sterk stroperig bloed kan hiermee snel een deel van het IgM uit het bloed worden verwijderd. Dit behandelt niet de kankercellen zelf; meestal is daarnaast een andere behandeling nodig.
  • Ondersteunende behandeling. Bijvoorbeeld een bloedtransfusie, behandeling van infecties of medicijnen tegen zenuwpijn.

De keuze hangt af van je klachten, bloedwaarden, eerdere behandelingen, andere aandoeningen en jouw voorkeuren. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt. Ook de eigenschappen van de ziekte en de gekozen behandeling spelen mee.

Vooruitzichten en gevolgen

Veel mensen leven jarenlang met Waldenström. Na een behandeling kan de ziekte langere tijd rustig blijven. Als de ziekte weer actief wordt, is vaak opnieuw behandeling mogelijk. Je hematoloog kan uitleggen wat dit voor jouw situatie betekent.

De ziekte en de behandeling kunnen gevolgen hebben, zoals vermoeidheid, infecties of neuropathie. Bespreek bijwerkingen en veranderingen tijdig. Soms kan aanvullende zorg of aanpassing van de behandeling helpen.

Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker vinden we aandacht voor voeding, beweging en mentale ondersteuning belangrijk naast de medische behandeling. Passende ondersteuning kan helpen om je conditie en levenskwaliteit te behouden. Deze zorg vervangt de behandeling door de hematoloog niet.

Zelf doen: wat kun je zelf doen?

Je kunt niet alles beïnvloeden, maar je kunt wel ondersteuning zoeken die past bij jouw mogelijkheden. Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker zien we goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning als belangrijke onderdelen van zorg naast de medische behandeling.

  • Blijf bewegen binnen je mogelijkheden. Wandelen, fietsen of lichte oefeningen kunnen helpen bij conditiebehoud. Overleg bij ernstige bloedarmoede, duizeligheid of bloedingsproblemen wat veilig is.
  • Eet voldoende en gevarieerd. Vraag om een diëtist bij afvallen, weinig eetlust of moeite met eten.
  • Verdeel activiteiten en rust. Geef aan wanneer vermoeidheid je dagelijks leven belemmert.
  • Bespreek supplementen. Vitaminen, kruiden en andere middelen kunnen de werking van medicijnen beïnvloeden. Er is geen overtuigend bewijs dat een orthomoleculaire behandeling Waldenström onderdrukt of medische behandeling veilig kan uitstellen.
  • Vraag advies over infectiepreventie en vaccinaties. Wat passend is, hangt af van je afweer en behandeling.

Ondersteuning voor jou en je naasten

Leven met een langdurige ziekte kan onzekerheid geven, ook wanneer behandeling nog niet nodig is. Je kunt dit bespreken met je hematoloog, verpleegkundig specialist of huisarts. Zij kunnen je verwijzen naar bijvoorbeeld een oncologiefysiotherapeut, diëtist, maatschappelijk werker of psycholoog.

Ook je naasten kunnen ondersteuning gebruiken. Neem gerust iemand mee naar gesprekken en schrijf vragen vooraf op. Bespreek ook praktische zorgen, zoals werk, vervoer, huishoudelijke taken of mantelzorg.

Ervaringen van anderen

Contact met mensen die ook Waldenström hebben kan herkenning en praktische tips bieden. Via patiëntenorganisatie Hematon kun je informatie vinden over lotgenotencontact en ervaringsverhalen.

Iedere ziektegeschiedenis is anders. Een ervaring van iemand anders voorspelt niet hoe jouw ziekte verloopt of welke behandeling bij jou past.

Praktisch: informatie en hulp

  • Kanker.nl: informatie over kanker, behandelingen en leven met de ziekte.
  • Hematon: patiëntenorganisatie voor mensen met bloed- en lymfeklierkanker.
  • IPSO: vind centra voor ondersteuning bij leven met en na kanker, ook voor naasten.
  • Voeding en Kanker Info: onderbouwde informatie over voeding bij kanker.
  • Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker: informatie over voeding, beweging en welzijn naast de medische behandeling.

Vraag je behandelteam wie je kunt bellen bij klachten, ook buiten kantooruren. Deze tekst geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je zorgverlener.

Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.