Voeding en prostaatkanker
Een diagnose prostaatkanker heeft impact. Voeding kan de ziekte niet genezen, maar wél je conditie ondersteunen voor, tijdens en na de behandeling. Hieronder lees je wat prostaatkanker is, welke behandelingen er zijn en hoe je met voeding en leefstijl je kracht kunt behouden.
Aandoening – Wat is prostaatkanker?
Prostaatkanker ontstaat in de prostaat, een klier onder de blaas die onderdeel is van het mannelijk voortplantingssysteem. Vaak groeit de tumor langzaam, soms is hij agressiever. De aanpak hangt af van het type en stadium van de tumor én van je algehele conditie.
Voeding speelt een belangrijke ondersteunende rol. Een goede voedingstoestand kan behandelingen beter haalbaar maken en helpt complicaties en bijwerkingen te beperken. Veel mensen met kanker krijgen te maken met onbedoeld gewichtsverlies, vaak door verlies van spiermassa. Dat kan je herstel in de weg staan. Tijdig aandacht voor eten, drinken en bewegen maakt verschil.
- Een goede voedingstoestand kan de kans op complicaties verlagen.
- Bijwerkingen zijn soms beter te dragen.
- Herstel na behandeling kan sneller verlopen.
- De kwaliteit van leven kan toenemen.
Klachten – Hoe herken je het?
Prostaatkanker geeft in het begin vaak weinig of geen klachten. Verschijnselen kunnen ook een andere oorzaak hebben, zoals een goedaardige prostaatvergroting.
- Vaker moeten plassen, vooral ’s nachts.
- Zwakke of onderbroken urinestraal, nadruppelen.
- Pijn of branderig gevoel bij het plassen.
- Bloed in urine of sperma.
- Pijn in onderrug, heupen of bekken (bij uitzaaiingen).
- Erectieproblemen.
Herken je deze klachten? Bespreek ze met je huisarts. Vroege signalering geeft meer behandelopties.
Diagnose
Artsen gebruiken meestal een combinatie van onderzoeken om prostaatkanker vast te stellen en de uitgebreidheid te bepalen.
- PSA-bloedtest: meet een prostaat-specifiek eiwit. Een verhoogde waarde kan verschillende oorzaken hebben.
- Rectaal onderzoek (via de anus) om de prostaat te voelen.
- MRI van de prostaat om verdachte gebieden op te sporen.
- Biopten: kleine stukjes weefsel voor beoordeling onder de microscoop (graad en agressiviteit).
- Beeldvorming bij verdenking op uitzaaiingen, zoals CT, botscan of PSMA-PET/CT.
Behandeling
De keuze voor behandeling hangt af van het stadium en de agressiviteit van de tumor, je leeftijd, je wensen en je conditie. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
- Actief volgen (active surveillance): bij laagrisico-tumoren. Regelmatige controles; behandelen als de tumor verandert.
- Operatie (radicale prostatectomie): verwijdering van de prostaat, soms met lymfeklieren.
- Bestraling: uitwendig (extern) of inwendig (brachytherapie). Soms gecombineerd met hormoontherapie.
- Hormoontherapie (ADT): remt de aanmaak of werking van testosteron. Wordt vaak ingezet bij uitgebreidere ziekte of in combinatie met bestraling.
- Medicijnen bij uitgezaaide of teruggekeerde ziekte: chemo (bijv. docetaxel), nieuwe hormonale middelen (zoals abirateron, enzalutamide, apalutamide), en in bepaalde situaties doelgerichte of radionuclide-therapie. Dit is maatwerk.
- Behandeling van botgezondheid: bij verhoogd risico op botontkalking door hormoontherapie kan aanvullende zorg nodig zijn.
Behandelingen kunnen bijwerkingen geven, zoals vermoeidheid, afname van spiermassa en kracht, verandering in gewicht, darm- of plasklachten en botontkalking. Voeding en beweging kunnen hierbij helpen.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Zelf doen – Wat kun je zelf doen?
Met kleine, haalbare stappen houd je je conditie op peil. Overleg bij twijfel altijd met je arts of (oncologie)diëtist.
- Let op je gewicht en spiermassa: weeg jezelf wekelijks. Onbedoeld gewichtsverlies? Trek snel aan de bel. Spieren behouden is belangrijker dan “lijnen”.
- Eiwitten, elke dag: streef bij kanker meestal naar 1,2–1,5 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag. Kies verspreid over de dag voor zuivel, peulvruchten, vis, kip, ei, tofu en ongezouten noten. Heb je een nierziekte? Overleg met je arts.
- Groenten, fruit en volkoren: baseer je voeding op een overwegend plantaardig en mediterrane eetpatroon. Tomaatproducten (lycopeen), groente, fruit en volkorenproducten passen daarin. Het bewijs voor bescherming is niet sluitend, maar dit patroon ondersteunt je algehele gezondheid.
- Botgezondheid bij hormoontherapie: zorg voor voldoende calcium en vitamine D via voeding; supplementen alleen in overleg met je zorgverlener.
- Voldoende drinken: 1,5–2 liter per dag, tenzij anders geadviseerd. Bij veel nachtelijk plassen kan het helpen ’s avonds minder cafeïne te nemen.
- Beweeg regelmatig: probeer elke week minstens 150 minuten matig intensief te bewegen en 2–3 keer krachttraining. Start op jouw niveau; een oncologiefysiotherapeut kan helpen.
- Maag-darmklachten aanpakken: bij verstopping: vezels + drinken en dagelijks bewegen. Bij diarree (bijv. rond bestraling): tijdelijk prikkelarm eten en kies voor licht verteerbare producten. Vraag gericht advies bij een diëtist.
- Wees terughoudend met alcohol en rook niet.
- Suppletie: gebruik geen hoge doseringen selenium of vitamine E; die zijn niet bewezen effectief en kunnen schadelijk zijn. Supplementen alleen op indicatie.
- Schakel een (oncologie)diëtist in: bij gewichtsverlies, eetlustverlies, smaakverandering, misselijkheid of andere eetproblemen.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Ondersteuning
Naast medische zorg is ondersteuning voor lichaam en geest belangrijk. Je staat er niet alleen voor.
- (Oncologie)diëtist voor een persoonlijk voedingsplan.
- Oncologiefysiotherapeut of revalidatieprogramma voor kracht en uithoudingsvermogen.
- Psychosociale begeleiding voor jou en je naasten, bijvoorbeeld via inloophuizen of een medisch maatschappelijk werker.
- Lotgenotencontact via een patiëntenvereniging.
Ervaringen
Ervaringen van anderen kunnen steun en herkenning geven. Verhalen laten zien hoe mensen hun eigen weg vinden met voeding, bewegen en behandeling.
Praktisch
- Voedingscentrum – Voeding bij kanker
- IKNL – Prostaatkanker
- ProstaatKankerStichting.nl – Patiëntenvereniging
- KWF – Prostaatkanker
- EAU Patients – Prostate cancer (Engels)
- ESPEN – Richtlijnen voeding bij ziekte (Engels)
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker – Voeding, bewegen en welzijn
Tip: houd een eenvoudig eet- en klachtendagboek bij. Dat helpt je diëtist en arts om gericht te adviseren.
Belangrijk: deze informatie is algemeen. Jouw situatie kan anders zijn. Overleg altijd met je arts of diëtist. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.