Polycythaemia vera (PV)
Deze pagina is ontwikkeld voor jou en je naasten. De informatie is bedoeld om je snel wegwijs te maken en je te helpen bij gesprekken met je arts.
Aandoening – Wat is polycythaemia vera?
Polycythaemia vera (PV) is een chronische bloedziekte en valt onder de myeloproliferatieve neoplasmata (MPN). Bij PV maakt het beenmerg te veel rode bloedcellen aan. Soms worden ook te veel witte bloedcellen en bloedplaatjes gemaakt. Het bloed wordt dikker en kan daardoor langzamer stromen. Dit vergroot het risico op stolselvorming (trombose of embolie).
De meeste mensen met PV hebben een verandering in het JAK2-gen (meestal JAK2 V617F, soms een exon 12-mutatie). Die DNA-verandering zorgt ervoor dat stamcellen in het beenmerg te actief zijn. PV komt niet vaak voor. In Nederland krijgen per jaar naar schatting rond de 1000 mensen de diagnose MPN; PV is één van de drie vormen (naast essentiële trombocytemie en myelofibrose).
PV is niet besmettelijk en ontstaat niet door iets wat jij wel of niet hebt gedaan. De ziekte verloopt bij iedereen anders. Met behandeling is het doel klachten te verminderen en complicaties te voorkomen.
Klachten – Hoe herken je PV?
Veel mensen hebben in het begin weinig klachten. PV wordt dan ontdekt bij een bloedonderzoek. Als er wel klachten zijn, komen deze vaak voor:
- Vermoeidheid, duizeligheid of hoofdpijn
- Rood gezicht of een “volle” gelaatskleur
- Jeuk, vooral na warm douchen of baden (aqua-gene jeuk)
- Tintelingen, branderig gevoel of roodheid aan handen/voeten (erythromelalgie)
- Wazig zien, oorsuizen of kortdurende “vlekken” voor de ogen
- Drukkend gevoel linksboven in de buik door een vergrote milt
- Neusbloedingen of blauwe plekken, maar óók juist trombose of longembolie
- Gewichtsverlies, nachtzweten of botpijn (minder vaak)
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Herken je meerdere signalen of maak je je zorgen? Neem dan contact op met je huisarts of behandelend arts.
Diagnose
De arts stelt de diagnose PV op basis van je verhaal, lichamelijk onderzoek en verschillende testen. Meestal gaat het om:
- Bloedonderzoek: verhoogd hemoglobine/hematocriet en soms verhoogde bloedplaatjes of witte bloedcellen.
- DNA-onderzoek: opsporen van een JAK2-mutatie (V617F of exon 12).
- Serum-erytropoëtine (EPO): vaak verlaagd bij PV.
- Beenmergonderzoek: toont aan dat het beenmerg actief is en helpt om andere aandoeningen uit te sluiten.
- Echo van de buik: om de grootte van de milt te beoordelen.
De diagnose volgt internationale criteria die een combinatie van bloedwaarden, genetische kenmerken en beenmergbevindingen gebruiken. Je arts bespreekt wat dit voor jou betekent.
Behandeling
PV is chronisch. Je kunt er doorgaans niet van genezen, maar er zijn goede behandelingen om klachten en risico’s te verminderen. De keuzes hangen af van je leeftijd, eerdere trombose, bijkomende aandoeningen, je bloedwaarden en je klachten. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
- Aderlaten (flebotomie): regelmatig een hoeveelheid bloed afnemen om het hematocriet te verlagen. Dit vermindert het risico op trombose. Vaak is het streefdoel om het hematocriet onder 45% te houden; je arts maakt een persoonlijk plan.
- Lage dosis acetylsalicylzuur (aspirine): om kleine bloedstolsels te voorkomen en klachten zoals erythromelalgie te verminderen, tenzij er redenen zijn om dit niet te gebruiken.
- Cytoreductieve medicatie: als je een hoger risico hebt (bijvoorbeeld leeftijd 60+ of eerdere trombose) of als aderlaten en aspirine niet voldoende zijn. Veelgebruikte middelen zijn:
- Hydroxycarbamide (hydroxyureum): remt de aanmaak van bloedcellen.
- Interferon-alfa (vaak in pegylate vorm): kan de bloedcelaanmaak normaliseren en is een optie bij jongere mensen of bij kinderwens/zwangerschap.
- Ruxolitinib (JAK2-remmer): bij onvoldoende effect of intolerantie voor eerstelijnsbehandeling, en bij klachten zoals jeuk of vergrote milt.
- Behandeling van klachten: bijvoorbeeld jeuk met gerichte medicijnen of aanpassingen, en behandeling van jicht of te hoog urinezuur als dat speelt.
- Antistolling: bij doorgemaakte trombose kan tijdelijk of langdurig bloedverdunnen nodig zijn. Dit beslist de arts per persoon.
- Controle van risicofactoren: zoals stoppen met roken, behandelen van hoge bloeddruk, cholesterol en diabetes. Dit verlaagt het risico op complicaties.
Regelmatige controles blijven belangrijk. PV kan in de loop van de tijd veranderen. Een kleine groep mensen ontwikkelt myelofibrose of, zeldzaam, acute leukemie. Bespreek met je arts welke signalen hierbij horen.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Zelf doen – Wat kun je zelf doen
Kleine stappen maken vaak een groot verschil in hoe je je voelt. Overleg bij twijfel altijd met je arts of verpleegkundig specialist.
- Voeding: kies voor onbewerkte producten, groente en fruit, volkoren, peulvruchten, noten en voldoende eiwitten. Beperk alcohol; dit kan het bloedingsrisico beïnvloeden, zeker bij antistolling.
- Beweging: probeer dagelijks te bewegen binnen je mogelijkheden. Wandelen, fietsen of rustig zwemmen verbeteren de conditie en verminderen vermoeidheid.
- Stress en slaap: ontspan met ademhalingsoefeningen, meditatie of rustige yoga. Houd een vast slaapritme waar mogelijk.
- Huid en jeuk: lauwwarm douchen, milde zeep en insmeren met een vette crème kunnen helpen. Vermijd krabben; bespreek aanhoudende jeuk met je arts.
- Medicatie en veiligheid: neem medicijnen precies zoals voorgeschreven. Over-the-counter middelen (zoals pijnstillers of kruiden) kunnen invloed hebben op bloedstolling; overleg eerst.
- Stoppen met roken: verlaagt het risico op trombose en hart- en vaatziekten. Vraag hulp als dat nodig is.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Ondersteuning
Leven met PV kan vragen oproepen en onzekerheid geven. Je staat er niet alleen voor. Ondersteuning kan praktisch en mentaal helpen.
- Medisch team: hematoloog, verpleegkundig specialist en huisarts zijn je eerste aanspreekpunt. Neem gerust een naaste mee naar afspraken.
- Paramedisch: diëtist, fysiotherapeut en ergotherapeut kunnen helpen bij voeding, conditie en energiemanagement.
- Psychosociaal: maatschappelijk werk, psycholoog of coach bieden steun bij angst, somberheid of werk- en gezinsvragen.
- Werk en financiën: bedrijfsarts en sociaal werker denken mee over werkhervatting, belastbaarheid en regelingen.
- Lotgenotencontact: praten met mensen die PV hebben kan herkenning en praktische tips geven.
Ervaringen
Ervaringen van anderen kunnen helpen om keuzes te maken en hoop en houvast te vinden. Je bepaalt zelf hoeveel je hierover wilt lezen of delen, en op welk moment.
- Lees hier het verhaal van anderen
- Schrijf je eigen vragen of ervaringen op en bespreek ze met je arts of verpleegkundig specialist.
Praktisch
Betrouwbare informatie en hulpbronnen:
- MPN (myeloproliferatieve neoplasmata) – kanker.nl (met uitleg over PV, ET en MF)
- MPN Stichting (patiëntenorganisatie, informatie en lotgenotencontact)
- Thuisarts.nl (algemene medische informatie in begrijpelijke taal)
- Vind hulp bij kanker – kanker.nl (hulplijnen, IPSO-centra en ondersteuning)
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker (informatie over leefstijl en ondersteuning naast je behandeling)
Vragen over jouw situatie? Bespreek ze altijd met je eigen arts. Geen enkele website kan een persoonlijk medisch advies vervangen.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.