Plaveiselcelcarcinoom van de huid
Een plaveiselcelcarcinoom (PCC) is een vorm van huidkanker die ontstaat uit plaveiselcellen in de bovenste laag van je huid. De informatie hieronder helpt je oriënteren. Bespreek altijd je persoonlijke situatie met je arts.
Aandoening – Wat is plaveiselcelcarcinoom?
Een plaveiselcelcarcinoom van de huid is een kwaadaardige tumor die ontstaat uit plaveiselcellen (keratinocyten) in de opperhuid. Het is, na het basaalcelcarcinoom, een van de meest voorkomende vormen van huidkanker in Nederland. De meeste mensen met een PCC zijn ouder dan 60 jaar.
De tumor komt vaak voor op plekken die veel zon hebben gehad, zoals gezicht, lip, oren, hoofdhuid, nek, onderarmen en handen. Een PCC kan ook op minder zichtbare plekken ontstaan, bijvoorbeeld in littekens of chronisch beschadigde huid. Op deze pagina gaat het alleen over PCC van de huid. Plaveiselcelcarcinomen kunnen ook buiten de huid ontstaan (bijvoorbeeld in mond- of keelgebied), maar die vragen een andere aanpak.
Een PCC kan zich ontwikkelen vanuit voorstadia, zoals actinische keratose (ruw, schilferend plekje) en de ziekte van Bowen (PCC in situ). Niet elke voorloper verandert in kanker, maar het risico is wel verhoogd. Uitzaaiingen komen bij een huid-PCC relatief weinig voor; naar schatting bij ongeveer 4 op de 100 mensen. Het risico is hoger bij grotere, dieper groeiende of agressiever ogende tumoren en bij mensen met een verminderde afweer.
Klachten – Hoe herken je het?
Een PCC kan er op verschillende manieren uitzien. Let op met name niet-genezende plekjes die langzaam groter worden.
- Een stevig, roze of rood bultje of een verdikte, schilferende plek.
- Korstjes of verhoorning aan de bovenkant; soms een wondje dat niet geneest of af en toe bloedt.
- Een wratachtig plekje of een huidhoorn.
- Pijn, gevoeligheid, jeuk of een doof gevoel in de omgeving (kan wijzen op zenuwbetrokkenheid).
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals eczeem, psoriasis of een onschuldige huidafwijking. Blijft een plekje langer dan 4 weken bestaan, verandert het snel of maak je je zorgen? Neem dan contact op met je huisarts.
Diagnose
De huisarts of dermatoloog bekijkt het plekje en de omliggende huid. Vaak gebruikt de arts een vergrootglaslamp (dermatoscoop). De diagnose wordt gesteld met een biopt: er wordt een klein stukje huid weggenomen en onder de microscoop onderzocht.
Als het een PCC is, beoordeelt de patholoog kenmerken zoals dikte, groeipatroon en graad van kwaadaardigheid. Op basis daarvan schat je arts het risico in (laag- of hoogrisico). Bij een hoogrisico-tumor of bij verdachte lymfeklieren kan aanvullend onderzoek nodig zijn, bijvoorbeeld:
- Echografie van de regionale lymfeklieren, soms met punctie.
- Een MRI-, CT- of PET-CT-scan bij uitgebreide of diepere tumoren.
Een schildwachtklierprocedure wordt bij huid-PCC niet standaard toegepast, maar kan in bijzondere gevallen overwogen worden. Je arts bespreekt of en waarom aanvullend onderzoek bij jou zinvol is.
Behandeling
De keuze van behandeling hangt af van grootte, plaats, diepte, kankercellen onder de microscoop en je algehele gezondheid. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
- Chirurgische verwijdering (excisie): de meest gebruikte behandeling. De arts snijdt de tumor weg met een veiligheidsmarge van gezonde huid rondom. Het verwijderde weefsel wordt gecontroleerd op schone snijranden.
- Mohs-micrografische chirurgie: laag voor laag wegnemen en direct onder de microscoop controleren. Vooral bij hoogrisico-PCC of op cosmetisch/ functioneel belangrijke plekken zoals neus, lip en oren.
- Bestraling (radiotherapie): een alternatief als opereren lastig is of als nabehandeling wanneer snijranden of bepaalde risicofactoren aanwezig zijn. Kan ook pijn of klachten verminderen bij niet-operabele ziekte.
- Behandeling van voorstadia en zeer oppervlakkige laesies: crèmes zoals 5-fluorouracil of imiquimod, curettage en coagulatie, cryotherapie (bevriezen) of fotodynamische therapie. Dit is vooral geschikt voor PCC in situ (ziekte van Bowen) en actinische keratosen.
- Behandeling van lymfeklieren: als er uitzaaiingen in lymfeklieren zijn, kan een operatie, soms gevolgd door bestraling, worden voorgesteld.
- Systemische therapie bij gevorderde ziekte: bij uitgezaaide of niet-operabele PCC kunnen immuuntherapieën (PD-1-remmers zoals cemiplimab of pembrolizumab) worden ingezet. In geselecteerde situaties kan doelgerichte therapie of chemotherapie een rol hebben.
Na de behandeling volgen controles om de wondgenezing te bewaken, terugkeer op tijd te signaleren en de rest van je huid te controleren. De frequentie hangt af van het risico en jouw situatie; vaak is dat in het begin elke 3–6 maanden, later minder vaak.
Onze visie
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Zelf doen – Wat kun je zelf doen?
- Zonbescherming: vermijd felle zon tussen 11:00–15:00, draag beschermende kleding, hoed of pet en zonnebril. Gebruik elke dag een breedspectrum zonnebrand (minimaal SPF 30) en smeer royaal en herhaal elke 2 uur bij buiten zijn. Vermijd zonnebanken.
- Huidzelfcontrole: bekijk maandelijks je huid van top tot teen, ook hoofdhuid, lippen en nagels. Let op nieuwe of veranderende plekjes en wondjes die niet genezen. Maak bij twijfel foto’s en overleg met je arts.
- Wond- en littekenzorg: volg het wondadvies van je arts. Bescherm littekens tegen zon om verkleuring te voorkomen.
- Beweging: streef naar dagelijks matig intensief bewegen, binnen je mogelijkheden. Dit ondersteunt conditie, stemming en herstel.
- Voeding: eet gevarieerd met voldoende groente, fruit, volkorenproducten en eiwitten voor herstel. Vraag zonodig een diëtist om advies, zeker bij verminderde eetlust of ongewenst gewichtsverlies.
- Ontspanning en slaap: plan rustmomenten, beperk alcohol, stop met roken en zoek ondersteuning bij stress of angst.
- Medicatie en afspraken: gebruik voorgeschreven middelen zoals afgesproken en houd je controles bij.
Onze visie
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Ondersteuning
Je staat er niet alleen voor. Ondersteuning kan helpen bij klachten, emoties en praktische zaken.
- Medisch: huisarts, dermatoloog en oncologie-/dermatologieverpleegkundige voor voorlichting, wondzorg en bijwerkingen.
- Psychosociaal: psycho-oncologisch hulpverlener, maatschappelijk werker of psycholoog voor omgaan met angst, vermoeidheid of somberheid.
- Fysiek: fysiotherapeut of revalidatieprogramma’s om conditie en spierkracht op te bouwen of te behouden.
- Voeding: diëtist met ervaring bij kanker.
- Naasten: betrek je partner, familie of vrienden bij gesprekken als jij dat prettig vindt; ook voor hen is ondersteuning beschikbaar.
Ervaringen
Het kan helpen om ervaringen van anderen te lezen of zelf een vraag te stellen. Iedereen gaat er op zijn manier mee om; herkenning kan steun geven zonder dat het jouw pad bepaalt.
Praktisch
- Plaveiselcelcarcinoom op je huid – kanker.nl (betrouwbare en actuele basisinformatie)
- Thuisarts.nl – Plaveiselcelkanker van de huid
- Medische richtlijn plaveiselcelcarcinoom (NVDV/Richtlijnendatabase)
- Zon, UV-straling en huidkanker – KWF
- De Huidkanker Stichting (HUKAS)
Twijfel je over een plekje of klachten? Neem contact op met je huisarts. Over behandelkeuzes en vooruitzichten kan alleen je behandelend arts je persoonlijk adviseren.
Belangrijk om te onthouden
Plaveiselcelcarcinoom op de huid is vaak goed te behandelen. Uitzaaiingen zijn relatief zeldzaam en komen vooral voor bij grotere of dieper groeiende tumoren. Vroege herkenning en tijdige behandeling vergroten de kans op een goede uitkomst.
Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.