Peniscarcinoom
Peniskanker is kanker die ontstaat in de penis. Het medische woord is peniscarcinoom. Peniskanker komt niet vaak voor. De ziekte en de behandeling kunnen invloed hebben op je lichaam, seksualiteit en dagelijks leven. Goede informatie en begeleiding kunnen je helpen om samen met je behandelteam keuzes te maken.
Aandoening: wat is peniscarcinoom?
Bij peniskanker groeien afwijkende cellen ongecontroleerd en vormen ze een kwaadaardige tumor. Meestal ontstaat deze op de eikel of aan de binnenkant van de voorhuid. De meest voorkomende vorm is een plaveiselcelcarcinoom. Dit ontstaat uit cellen van de huid of het slijmvlies.
De penis bestaat onder meer uit zwellichamen en de plasbuis. Een van de zwellichamen, het corpus spongiosum, omgeeft de plasbuis en gaat over in de eikel. De voorhuid bedekt de eikel bij mannen die niet besneden zijn. Het scrotum, de balzak, ligt onder de penis en is geen onderdeel van de penis zelf.
In Nederland is peniskanker zeldzaam. De ziekte komt vooral voor bij oudere mannen, maar kan ook op jongere leeftijd ontstaan.
Oorzaken en risicofactoren
Meestal is niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen. Factoren die het risico kunnen verhogen zijn:
- Een langdurige infectie met bepaalde typen van het humaan papillomavirus (HPV).
- Langdurige ontsteking van de eikel of voorhuid.
- Een vernauwde voorhuid, waardoor schoonhouden moeilijker kan zijn.
- Lichen sclerosus, een huidaandoening die littekens en vernauwing kan veroorzaken.
- Roken.
Een risicofactor betekent niet dat je peniskanker krijgt. HPV komt veel voor en verdwijnt meestal vanzelf. Peniskanker is niet besmettelijk en is niet simpelweg het gevolg van onvoldoende wassen.
Voorstadium en uitzaaiingen
Een voorstadium heet peniele intra-epitheliale neoplasie, meestal afgekort als PeIN en soms aangeduid als PIN. Er zijn dan afwijkende cellen in de oppervlakkige bekleding, zonder ingroei in dieper weefsel. Deze afwijking kan kanker worden, maar dat gebeurt niet altijd.
Peniskanker kan doorgroeien in omliggend weefsel en uitzaaien. Uitzaaiingen ontstaan meestal eerst in de lymfeklieren in de liezen en daarna mogelijk in het bekken. Later kunnen ook andere organen worden aangetast.
Klachten: hoe herken je peniskanker?
Peniskanker begint vaak met een verandering aan de eikel of onder de voorhuid die niet verdwijnt. De afwijking doet in het begin niet altijd pijn. Onder een vernauwde voorhuid kan een plekje bovendien moeilijk zichtbaar zijn.
Mogelijke klachten zijn:
- Een rood of verdikt plekje dat blijft bestaan.
- Een wratje, knobbeltje of zweertje dat niet geneest.
- Jeuk, een branderig gevoel of irritatie.
- Bloedverlies of afscheiding, soms met een onaangename geur.
- Een voorhuid die nauwer wordt of moeilijk terug te schuiven is.
- Pijn of problemen bij het plassen.
- Een zwelling in de lies.
Deze klachten kunnen ook komen door een ontsteking of een andere huidaandoening. Ook vergrote lymfeklieren betekenen niet automatisch dat er uitzaaiingen zijn. Onderzoek is nodig om de oorzaak vast te stellen.
Maak een afspraak met je huisarts bij een plekje dat niet geneest, bloedverlies of een andere aanhoudende verandering aan je penis. Wacht niet tot het pijn doet. Schaamte is begrijpelijk, maar je huisarts is gewend om klachten aan geslachtsorganen te bespreken.
Diagnose: onderzoeken bij peniskanker
De huisarts bekijkt de afwijking en verwijst je bij verdenking op peniskanker naar een uroloog. Deze arts is gespecialiseerd in de urinewegen en de mannelijke geslachtsorganen. De uroloog onderzoekt de penis en voelt naar de lymfeklieren in de liezen.
Om kanker vast te stellen is weefselonderzoek nodig. De arts neemt daarvoor meestal een klein stukje weefsel weg: een biopsie. Soms wordt een kleine afwijking meteen helemaal verwijderd en onderzocht.
Bij vastgestelde peniskanker kan aanvullend onderzoek nodig zijn, bijvoorbeeld een MRI-scan, CT-scan of onderzoek van lymfeklieren. Soms adviseert het behandelteam een schildwachtklieronderzoek. Daarmee worden de eerste lymfeklieren onderzocht waarheen tumorcellen zich kunnen verspreiden, ook als deze klieren niet vergroot zijn.
Behandeling van peniskanker
De behandeling hangt af van het soort tumor, de grootte, de plaats en eventuele uitzaaiingen. Ook je conditie en voorkeuren tellen mee. Omdat peniskanker zeldzaam is, is beoordeling en behandeling in een gespecialiseerd centrum belangrijk.
Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Mogelijke behandelingen
- Plaatselijke behandeling: bij een voorstadium of bepaalde zeer oppervlakkige tumoren zijn soms een medicinale crème, laserbehandeling of een beperkte operatie mogelijk.
- Operatie: de chirurg probeert de tumor volledig te verwijderen en zo veel mogelijk gezond weefsel te behouden. Soms moet een deel van de eikel of penis worden verwijderd. Bij uitgebreidere ziekte kan verwijdering van de hele penis nodig zijn.
- Behandeling van lymfeklieren: bij uitzaaiingen kan verwijdering van lymfeklieren nodig zijn, soms gecombineerd met andere behandelingen.
- Bestraling: dit kan bij geselecteerde tumoren een mogelijkheid zijn, of worden ingezet bij uitzaaiingen of om klachten te verminderen.
- Chemotherapie: deze kan worden gegeven bij uitgebreidere ziekte, bijvoorbeeld vóór een operatie of wanneer genezing niet meer mogelijk is.
Vraag wat de behandeling betekent voor plassen, gevoel, erecties en seksualiteit. Bespreek ook de kans dat de kanker terugkomt en welke controles nodig zijn. Na een behandeling waarbij de penis behouden blijft, zijn nauwkeurige controles belangrijk.
Vooruitzichten
Bij vroeg ontdekte peniskanker zonder uitzaaiingen is genezing vaak mogelijk. Uitzaaiingen naar lymfeklieren of andere organen maken de behandeling ingewikkelder. Algemene overlevingscijfers voorspellen niet wat er bij jou gebeurt; je arts kan de vooruitzichten voor jouw situatie toelichten.
Aandacht voor de hele persoon
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Wat deze ondersteuning oplevert, verschilt per persoon. Het is een aanvulling op de medische behandeling, geen vervanging daarvan.
Zelf doen: wat kun je zelf doen?
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Bespreek met je behandelteam wat haalbaar en veilig is, zeker na een operatie.
- Blijf bewegen naar vermogen. Korte wandelingen kunnen helpen om actief te blijven. Vraag wanneer je weer mag sporten, fietsen of tillen.
- Eet voldoende en gevarieerd. Meld onbedoeld gewichtsverlies of weinig eetlust. Een oncologiediëtist kan persoonlijk advies geven.
- Vraag ondersteuning bij stoppen met roken. Stoppen is gunstig voor je algemene gezondheid en wondgenezing.
- Verzorg de penis voorzichtig. Volg wondinstructies en forceer een nauwe voorhuid niet. Vermijd irriterende producten.
- Bespreek spanning en somberheid. Je huisarts of oncologieverpleegkundige kan meedenken over passende hulp.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Er bestaat geen dieet of supplement waarvan is aangetoond dat het peniskanker geneest. Overleg over supplementen: sommige kunnen een behandeling beïnvloeden.
Ondersteuning tijdens en na peniskanker
Peniskanker kan gevolgen hebben voor je zelfbeeld, intimiteit en relaties. Veranderingen in gevoel, erecties of de vorm van de penis kunnen vragen oproepen. Een seksuoloog met ervaring in kankerzorg kan jou en eventueel je partner begeleiden.
Na verwijdering of bestraling van lymfeklieren kan lymfoedeem ontstaan: vochtophoping in bijvoorbeeld de benen of geslachtsdelen. Meld zwelling bij je behandelteam. Ook bij vermoeidheid, pijn of plasproblemen is ondersteuning mogelijk.
Een oncologieverpleegkundige, fysiotherapeut, psycholoog of maatschappelijk werker kan helpen bij lichamelijke klachten, emoties, werk en praktische zorgen. Naasten kunnen eveneens ondersteuning vragen.
Ervaringen met peniskanker
Contact met anderen kan helpen om vragen over het dagelijks leven en herstel te bespreken. Niet iedereen heeft daar behoefte aan; kies wat bij je past. Op kanker.nl kun je zoeken naar ervaringsverhalen en mogelijkheden voor lotgenotencontact.
Ervaringen zijn persoonlijk. Een behandeling of herstel verloopt bij iemand anders niet noodzakelijk hetzelfde als bij jou.
Praktisch: betrouwbare informatie en hulp
- Kanker.nl: informatie over peniskanker, behandelingen en leven met kanker.
- Verwijsgids Kanker: zoek professionele begeleiding en ondersteunende zorg.
- IPSO: vind centra voor leven met en na kanker, ook voor naasten.
- Thuisarts.nl: betrouwbare informatie over klachten en contact met de huisarts.
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker: informatie over voeding, beweging en welzijn naast de medische behandeling.
Neem je vragen mee naar een afspraak en vraag zo nodig iemand om mee te gaan. Deze informatie helpt je bij de voorbereiding, maar vervangt geen persoonlijk advies van je behandelteam.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.