Nierkanker
Nierkanker is kanker die ontstaat in de nier. Meestal gaat het om niercelkanker. De medische naam hiervoor is niercelcarcinoom. In het begin geeft nierkanker vaak geen klachten. Daardoor ontdekt een arts de ziekte regelmatig bij toeval, bijvoorbeeld tijdens een echo of scan van de buik. De diagnose kan vragen en onzekerheid oproepen, ook bij je naasten. Op deze pagina lees je over onderzoek, behandelingen en ondersteuning. Wat in jouw situatie mogelijk is, bespreek je met je behandelteam.
Aandoening: wat is nierkanker?
De meeste mensen hebben twee nieren. Ze liggen achter in de buik, aan weerszijden van de wervelkolom, ongeveer ter hoogte van de onderste ribben. Je nieren filteren afvalstoffen en overtollig vocht uit je bloed. Die verlaten je lichaam via de urine.
Om de nier zit een beschermend kapsel. Daaronder liggen de nierschors en het niermerg. De urine verzamelt zich in het nierbekken en stroomt via de urineleider naar de blaas.
Verschillende soorten
Niercelkanker ontstaat in de kleine nierbuisjes. Die helpen bij het vormen van urine. Er bestaan verschillende vormen van niercelkanker, waarvan heldercellig niercelcarcinoom de meest voorkomende is.
Kanker in het nierbekken is een andere ziekte, met een andere behandeling. De informatie op deze pagina gaat vooral over niercelkanker.
Hoe vaak komt nierkanker voor?
In Nederland krijgen jaarlijks enkele duizenden mensen nierkanker. De ziekte komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en wordt vooral vastgesteld bij mensen boven de 50 jaar.
Oorzaken en risicofactoren
Meestal is niet duidelijk waarom iemand nierkanker krijgt. Bekende risicofactoren zijn roken, overgewicht en een hoge bloeddruk. Soms speelt een erfelijke aanleg een rol. Een risicofactor betekent niet dat je de ziekte zeker krijgt. Ook zonder bekende risicofactoren kun je nierkanker krijgen.
Uitzaaiingen
Kankercellen kunnen zich via het bloed of de lymfe verspreiden naar andere delen van het lichaam. Dat heet uitzaaien. Bij nierkanker kunnen uitzaaiingen bijvoorbeeld voorkomen in de longen, botten, lever of hersenen. Niet iedereen met nierkanker heeft uitzaaiingen.
Klachten: hoe herken je nierkanker?
Een kleine tumor in de nier geeft meestal geen klachten. Ook een grotere tumor kan een tijd onopgemerkt blijven. Nierkanker wordt daarom geregeld ontdekt tijdens onderzoek naar iets anders.
Mogelijke klachten zijn:
- bloed in de urine;
- aanhoudende pijn in je zij of rug;
- een voelbare zwelling in je buik of zij;
- vermoeidheid die niet goed overgaat;
- onbedoeld afvallen of minder eetlust;
- koorts zonder duidelijke oorzaak.
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals een urineweginfectie of nierstenen. Je kunt aan de klachten alleen niet zien of je nierkanker hebt.
Neem bij zichtbaar bloed in je urine contact op met je huisarts, ook als het maar één keer gebeurt of geen pijn doet. Bespreek ook andere aanhoudende of onverklaarde klachten. Kun je niet plassen, heb je hevige pijn of voel je je ernstig ziek? Neem dan direct contact op met de huisarts of huisartsenpost.
Diagnose: onderzoeken bij nierkanker
Bij een vermoeden van nierkanker verwijst de huisarts je naar een uroloog. Dit is een arts die gespecialiseerd is in de nieren en urinewegen. Bloed- en urineonderzoek geven informatie over onder andere je nierfunctie en bloed in de urine. Hiermee alleen kan de arts nierkanker niet vaststellen.
Met een echo kan een afwijking in de nier zichtbaar worden. Meestal volgt een CT-scan met contrastmiddel om de afwijking beter te beoordelen. Soms is een MRI-scan nodig. Vertel vooraf of je een verminderde nierfunctie hebt of eerder op contrastmiddel hebt gereageerd.
Zo nodig onderzoekt de arts ook of de ziekte is uitgezaaid. Soms wordt met een naald een stukje weefsel weggenomen: een biopsie. Dat is niet bij iedereen nodig. Het soort tumor wordt vaak vastgesteld door onderzoek van weefsel dat tijdens een operatie is verwijderd.
Behandeling van nierkanker
De behandeling hangt af van het soort nierkanker, de grootte en plaats van de tumor, eventuele uitzaaiingen en je gezondheid. Ook jouw voorkeuren tellen mee. Verschillende specialisten bespreken samen welke mogelijkheden passend zijn.
Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Behandeling zonder uitzaaiingen
- Operatie: als het mogelijk is, verwijdert de uroloog alleen de tumor en blijft de rest van de nier behouden. Soms moet de hele nier worden verwijderd. De bijnier en lymfeklieren worden niet standaard weggehaald.
- Actief volgen: bij sommige kleine niertumoren kan het verantwoord zijn om niet direct te behandelen. Je krijgt regelmatig controles en scans. Bij groei of andere veranderingen bespreek je opnieuw de mogelijkheden.
- Ablatie: bij geselecteerde kleine tumoren kan vernietiging door verhitting of bevriezing een mogelijkheid zijn. Voorbeelden zijn microwave-ablatie en cryo-ablatie.
- Bestraling: gerichte bestraling kan in bepaalde situaties een mogelijkheid zijn, bijvoorbeeld als een operatie niet passend is.
Na een operatie kan bij sommige mensen met een verhoogd risico op terugkeer aanvullende immunotherapie worden overwogen. Je arts bespreekt de mogelijke voordelen en bijwerkingen.
Behandeling bij uitzaaiingen
Bij uitgezaaide nierkanker bestaat de behandeling vaak uit immunotherapie, doelgerichte therapie of een combinatie daarvan. Immunotherapie helpt het afweersysteem kankercellen aan te pakken. Doelgerichte medicijnen remmen bepaalde processen die de tumor nodig heeft om te groeien.
Bestraling kan helpen tegen klachten door uitzaaiingen, zoals botpijn. Soms is een operatie of plaatselijke behandeling van een uitzaaiing mogelijk. De behandeling is vaak gericht op het remmen van de ziekte en het behouden van kwaliteit van leven.
Vooruitzichten en herstel
Je vooruitzichten hangen onder meer af van het stadium, het soort tumor en de reactie op behandeling. Overlevingscijfers beschrijven groepen mensen en voorspellen niet precies wat jij kunt verwachten. Je arts kan uitleggen welke informatie bij jouw situatie past.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Wat deze ondersteuning oplevert, verschilt per persoon. Ze vervangt de medische behandeling niet en geeft geen garantie op herstel.
Zelf doen: wat kun je zelf doen?
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker vraagt aandacht voor voeding, beweging en mentaal welzijn naast de medische behandeling. Kies samen met je zorgverleners wat haalbaar en veilig is.
- Blijf bewegen binnen je mogelijkheden. Korte wandelingen of lichte oefeningen kunnen helpen om conditie te behouden. Een oncologiefysiotherapeut kan je begeleiden.
- Let op voldoende voeding. Bespreek afvallen, weinig eetlust of misselijkheid met je behandelteam. Een diëtist kan rekening houden met je nierfunctie en behandeling.
- Overleg over drinken. Extra veel water drinken is niet voor iedereen nodig of verstandig. Vraag welk advies voor jou geldt.
- Bespreek supplementen en medicijnen. Ook kruidenmiddelen en middelen zonder recept kunnen de nierfunctie of behandeling beïnvloeden.
- Vraag hulp bij stoppen met roken. Je huisarts kan je ondersteunen.
- Maak ruimte voor rust en contact. Vertel wat je bezighoudt en vraag praktische hulp wanneer je die nodig hebt.
Ondersteuning bij nierkanker
Nierkanker en de behandeling kunnen gevolgen hebben voor je energie, stemming, werk, relaties en seksualiteit. Ook pijn of onzekerheid over controles kan belastend zijn. Bespreek klachten met je arts of verpleegkundige; ondersteuning is ook na de behandeling beschikbaar.
Een diëtist, fysiotherapeut, maatschappelijk werker of psycholoog kan helpen. Naasten kunnen eveneens ondersteuning krijgen. Als genezing niet mogelijk is, kan palliatieve zorg helpen bij lichamelijke klachten, emoties en keuzes over de toekomst. Deze zorg kan naast een behandeling tegen kanker plaatsvinden.
Ervaringen met nierkanker
Ervaringen van anderen kunnen herkenning en praktische ideeën bieden. Iedereen beleeft de ziekte anders. Een persoonlijk verhaal zegt daarom niet hoe jouw ziekte of behandeling zal verlopen.
Via Kanker.nl kun je ervaringen lezen en contact zoeken met lotgenoten. Je bepaalt zelf of je wilt meelezen, reageren of je eigen verhaal delen.
Praktisch: informatie en hulp
- Kanker.nl: nierkanker — informatie over onderzoeken, behandelingen en leven met de ziekte.
- Verwijsgids Kanker — professionele begeleiding en ondersteunende zorg in jouw omgeving.
- IPSO — centra voor leven met en na kanker, ook voor naasten.
- Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties — informatie over onder meer werk, verzekeringen en patiëntenbelangen.
Schrijf voor een afspraak je vragen op en neem eventueel iemand mee. Vraag wie je kunt bellen bij klachten of bijwerkingen. Deze informatie is algemeen; je behandelteam kan uitleggen wat voor jou van toepassing is.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.