Mond- en keelholtekanker
Mond- en keelholtekanker ontstaat in het slijmvlies van de mond of keel. De ziekte en de behandeling kunnen gevolgen hebben voor eten, slikken, praten en je dagelijks leven. Welke behandeling mogelijk is, hangt onder meer af van de plaats van de tumor en hoe ver de ziekte is gevorderd. Op deze pagina lees je over de klachten, onderzoeken en behandelingen. Ook vind je informatie over wat je zelf kunt doen en waar je ondersteuning kunt krijgen.
Aandoening: wat is mond- en keelholtekanker?
Bij mond- en keelholtekanker groeien cellen in de mond of keel ongecontroleerd. Ze vormen een kwaadaardige tumor die omliggend weefsel kan beschadigen. Meestal begint de kanker in de cellen aan het oppervlak van het slijmvlies. Dit heet een plaveiselcelcarcinoom.
Mondholtekanker kan ontstaan in de tong, mondbodem, binnenkant van de wangen, het tandvlees of het harde gehemelte. Keelkanker ontstaat in de keelholte. De medische naam is farynxcarcinoom: farynx betekent keelholte.
De keel verbindt de mond en neus met de slokdarm en luchtpijp. Keelkanker kan bovenin, middenin of onderin de keel ontstaan. Het middelste gedeelte heet de mond-keelholte of orofarynx. Hier liggen onder andere de keelamandelen en de tongbasis. Kanker van het strottenhoofd is een andere vorm van hoofd-halskanker.
Keelkanker komt relatief weinig voor. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 1.000 mensen deze diagnose, vaker mannen dan vrouwen. Dit aantal gaat alleen over keelkanker, niet over mondholtekanker.
Oorzaken en risicofactoren
Roken en alcohol drinken vergroten het risico op mond- en keelholtekanker. Vooral de combinatie verhoogt het risico. Een infectie met het humaan papillomavirus (HPV) speelt daarnaast een belangrijke rol bij een deel van de tumoren in de mond-keelholte, met name bij de keelamandelen en tongbasis.
Een risicofactor betekent niet dat je zeker kanker krijgt. Ook mensen zonder deze risicofactoren kunnen de ziekte krijgen. Een HPV-infectie komt veel voor en verdwijnt meestal vanzelf; slechts een klein deel leidt tot kanker.
Uitzaaiingen en vooruitzichten
De kanker kan uitzaaien naar lymfeklieren in de hals. Later kunnen ook uitzaaiingen ontstaan in bijvoorbeeld de longen, lever of botten. Een uitzaaiing in een halslymfeklier betekent niet automatisch dat genezing niet meer mogelijk is.
Je vooruitzichten hangen onder meer af van de plaats en grootte van de tumor, eventuele uitzaaiingen, de HPV-status bij mond-keelholtekanker en je algemene gezondheid. Je behandelend arts kan uitleggen wat dit voor jouw situatie betekent.
Klachten: hoe herken je mond- en keelholtekanker?
In het begin zijn er soms weinig of alleen vage klachten. Welke klachten ontstaan, hangt af van de plaats van de tumor. Mogelijke verschijnselen zijn:
- Een zweertje of wondje in de mond dat niet geneest.
- Een rode of witte plek in de mond die blijft bestaan.
- Aanhoudende keelpijn of een vreemd gevoel in de keel.
- Pijn of moeite bij het slikken.
- Een pijnlijke tong of moeite met het bewegen van de tong.
- Oorpijn, soms aan één kant, zonder duidelijke oorzaak in het oor.
- Een zwelling of knobbel in de hals.
- Aanhoudende heesheid of bloedverlies uit de mond.
- Een verstopte neus of bloederige neusafscheiding, vooral bij tumoren bovenin de keel.
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Maak een afspraak met je huisarts als een klacht langer dan drie weken aanhoudt. Wacht niet zo lang bij een groeiende zwelling, toenemende slikproblemen of onverklaard bloedverlies. Zoek direct medische hulp bij ernstige benauwdheid of een hevige bloeding.
Diagnose: onderzoeken bij mond- en keelholtekanker
De huisarts vraagt naar je klachten en onderzoekt je mond en hals. Bij een verdachte afwijking verwijst de huisarts je naar een specialist, bijvoorbeeld een keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) of een mond-, kaak- en aangezichtschirurg.
De specialist kan met een dun, buigzaam slangetje via de neus in de keel kijken. Om vast te stellen of het kanker is, neemt de arts meestal een klein stukje weefsel weg. Dit heet een biopsie. Een patholoog onderzoekt het weefsel onder de microscoop.
Een CT-scan, MRI-scan, echo of soms een PET-CT-scan helpt om de uitbreiding van de ziekte te beoordelen. Bij een verdachte halslymfeklier kan een punctie nodig zijn: met een dunne naald worden cellen afgenomen. Bij mond-keelholtekanker wordt doorgaans ook onderzocht of de tumor samenhangt met HPV.
Behandeling van mond- en keelholtekanker
De behandeling vindt bij voorkeur plaats in een gespecialiseerd hoofd-halscentrum. Verschillende zorgverleners bespreken samen welke aanpak past. De keuze hangt af van de plaats, het type en het stadium van de kanker, je conditie en jouw wensen.
Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
- Operatie: de chirurg verwijdert de tumor en soms ook lymfeklieren in de hals. Indien nodig volgt een reconstructie om weefsel te herstellen.
- Bestraling: straling beschadigt kankercellen. Dit kan de hoofdbehandeling zijn of een aanvullende behandeling na een operatie.
- Chemoradiatie: bestraling en chemotherapie worden gecombineerd. Deze behandeling kan bij bepaalde keeltumoren worden ingezet.
- Medicijnen: bij teruggekeerde of uitgezaaide ziekte kunnen onder meer chemotherapie of immunotherapie mogelijk zijn. Niet iedere behandeling is voor iedereen geschikt.
- Palliatieve behandeling: als genezing niet mogelijk is, richt de zorg zich op het afremmen van de ziekte waar mogelijk, het verminderen van klachten en kwaliteit van leven.
Gevolgen en herstel
Mogelijke gevolgen zijn een droge mond, smaakverandering, pijn, vermoeidheid en problemen met kauwen, slikken of spreken. Ook kunnen een veranderde uitstraling, een stijve hals of lymfoedeem ontstaan. Lymfoedeem is een zwelling door ophoping van lymfevocht.
Voorafgaand aan bestraling is vaak tandheelkundig onderzoek nodig. Bespreek mogelijke gevolgen en ondersteunende zorg al vóór de behandeling. Tijdelijke sondevoeding kan nodig zijn als eten en drinken onvoldoende lukt.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Wat haalbaar is en welk effect je merkt, verschilt per persoon. Deze ondersteuning vervangt de medische behandeling niet.
Zelf doen: wat kun je zelf doen?
Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker vraagt aandacht voor voeding, beweging en mentale ondersteuning als onderdeel van de zorg. Je hoeft dit niet alleen te regelen. Bespreek met je behandelteam welke stappen bij jouw situatie passen.
- Vraag voedingsadvies. Een diëtist kan helpen bij gewichtsverlies, een droge mond of slikklachten. Voldoende energie en eiwitten zijn belangrijk; een streng dieet kan herstel juist bemoeilijken.
- Blijf bewegen binnen je mogelijkheden. Korte wandelingen of begeleiding door een fysiotherapeut kunnen helpen om conditie en spierkracht te behouden. Bouw rustig op.
- Vraag hulp bij stoppen met roken. Stoppen blijft zinvol na de diagnose. Bespreek ook alcoholgebruik met je arts.
- Verzorg je mond zorgvuldig. Volg het advies van je tandarts of mondhygiënist, zeker tijdens en na bestraling.
- Bespreek zorgen en spanning. Een gesprek met een naaste of zorgverlener kan helpen.
- Overleg over supplementen. Vitaminen, kruidenmiddelen en andere supplementen kunnen de behandeling beïnvloeden.
Ondersteuning voor jou en je naasten
Een logopedist kan helpen bij slik- en spraakproblemen. Een diëtist ondersteunt bij eetproblemen en een gespecialiseerde fysiotherapeut kan begeleiden bij bewegingsbeperkingen of lymfoedeem. Blijf nieuwe of toenemende klachten melden tijdens controles.
Ook onzekerheid, somberheid, veranderingen in relaties of problemen met werk en financiën verdienen aandacht. Je verpleegkundig specialist of huisarts kan meedenken over passende hulp. Naasten kunnen eveneens ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld bij zorgtaken of zorgen over de toekomst.
Ervaringen van anderen
Ervaringen van anderen kunnen herkenning en praktische ideeën bieden. Houd er rekening mee dat het ziekteverloop en de gevolgen van een behandeling verschillen. Een persoonlijk verhaal voorspelt niet hoe het bij jou zal gaan.
Via Kanker.nl kun je ervaringen lezen en contact zoeken met lotgenoten. Je kunt ook je behandelteam vragen naar de Patiëntenvereniging Hoofd-Hals.
Praktisch: betrouwbare informatie en hulp
- Kanker.nl: informatie over kanker, behandelingen en leven met en na kanker.
- Thuisarts.nl: betrouwbare informatie over klachten en contact met de huisarts.
- Verwijsgids Kanker: hulp bij het vinden van ondersteunende zorg in jouw omgeving.
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker: informatie over voeding, beweging en welzijn naast de medische behandeling.
Schrijf vragen voor je afspraak op en neem eventueel iemand mee. Vraag wie je kunt bellen bij klachten en wanneer je direct contact moet opnemen. Deze tekst geeft algemene informatie; je behandelteam kan die vertalen naar jouw persoonlijke situatie.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.