Huidkanker
Huidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland. Er zijn verschillende soorten, met elk hun eigen kenmerken en behandeling. Vaak is huidkanker goed te behandelen, vooral als de ziekte vroeg wordt ontdekt. Een diagnose kan toch onzekerheid oproepen. Hieronder lees je over klachten, onderzoek, behandelingen en ondersteuning.
Aandoening: Wat is huidkanker?
Bij huidkanker delen bepaalde cellen in de huid zich ongecontroleerd. Daardoor ontstaat een kwaadaardig gezwel, ook wel een tumor genoemd. Huidkanker komt vooral voor op oudere leeftijd, maar ook jongere mensen kunnen het krijgen.
De belangrijkste oorzaak is ultraviolette straling, kortweg uv-straling, van de zon en de zonnebank. Veel blootstelling gedurende je leven en verbranding door de zon vergroten het risico. Ook een lichte huid, verminderde afweer en erfelijke aanleg kunnen een rol spelen.
De drie meest voorkomende soorten
- Basaalcelcarcinoom: ontstaat uit cellen in de onderste laag van de opperhuid. Dit is de meest voorkomende soort. Het groeit meestal langzaam en zaait vrijwel nooit uit. Zonder behandeling kan het wel omliggend weefsel beschadigen.
- Plaveiselcelcarcinoom: ontstaat uit cellen in de opperhuid. Het zit vaak op huid die jarenlang veel zon heeft gehad. Deze soort kan uitzaaien, bijvoorbeeld naar nabijgelegen lymfeklieren.
- Melanoom: ontstaat uit pigmentcellen, de cellen die kleurstof maken. Het kan ontstaan in een bestaande moedervlek, maar ook op een plek waar eerder geen moedervlek zat. Een melanoom kan uitzaaien. Vroege ontdekking is daarom belangrijk.
Daarnaast bestaan zeldzame soorten, zoals merkelcelcarcinoom en talgkliercarcinoom. Het verloop en de behandeling verschillen per soort. Je arts legt uit welke vorm je hebt en wat dat voor jou betekent.
Klachten: Hoe herken je huidkanker?
Huidkanker ziet er niet altijd hetzelfde uit. Sommige plekjes groeien langzaam en geven nauwelijks klachten. Andere veranderen sneller, jeuken of bloeden. Een plekje hoeft dus geen pijn te doen om verdacht te zijn.
Let vooral op:
- Een nieuw plekje of knobbeltje dat blijft groeien.
- Een wondje dat niet geneest of steeds opnieuw opengaat.
- Een ruw of schilferend plekje dat blijft bestaan.
- Een plek die zonder duidelijke aanleiding bloedt.
- Een moedervlek die verandert in grootte, vorm of kleur.
- Een opvallend plekje dat duidelijk anders is dan je andere moedervlekken.
Verschillen tussen de soorten
Een basaalcelcarcinoom kan eruitzien als een glanzend, huidkleurig of roze knobbeltje, soms met zichtbare bloedvaatjes. Het kan ook lijken op eczeem of een oppervlakkig wondje. Het zit vaak op het gezicht, maar kan ook op andere lichaamsdelen voorkomen.
Een plaveiselcelcarcinoom is vaak een stevig, ruw of schilferend knobbeltje. Soms ontstaat een zweertje of een korst. De plek kan groeien en gevoelig of pijnlijk zijn.
Een melanoom kan opvallen door een onregelmatige vorm, ongelijke randen, meerdere kleuren of verandering. Sommige melanomen zijn roze of rood in plaats van bruin of zwart. Ook een kleine plek kan verdacht zijn.
Deze verschijnselen kunnen ook een goedaardige oorzaak hebben. Je kunt huidkanker niet betrouwbaar zelf vaststellen. Maak een afspraak met je huisarts als je een plekje niet vertrouwt. Wacht bij een snel veranderende of bloedende plek niet op een volgende geplande huidcontrole.
Diagnose: onderzoek bij huidkanker
De huisarts bekijkt het plekje en vraagt hoelang het er zit en of het verandert. Zo nodig verwijst de huisarts je naar een dermatoloog, een arts die gespecialiseerd is in huidziekten. Deze kan de huid bekijken met een dermatoscoop: een instrument dat huidstructuren vergroot zichtbaar maakt.
Om zekerheid te krijgen, neemt de arts meestal een stukje weefsel weg of verwijdert het hele plekje. Een patholoog onderzoekt dit onder de microscoop. Bij een vermoeden van een melanoom wordt de verdachte plek meestal in zijn geheel verwijderd voor onderzoek.
Aanvullend onderzoek, zoals onderzoek van lymfeklieren of een scan, is niet altijd nodig. Dat hangt af van de soort huidkanker en de kenmerken van de tumor.
Behandeling van huidkanker
De behandeling hangt af van de soort huidkanker, de plaats en grootte van de tumor en eventuele uitzaaiingen. Ook je gezondheid, eerdere behandelingen en persoonlijke voorkeuren tellen mee. Je bespreekt met je arts welke aanpak passend is en welke bijwerkingen mogelijk zijn.
- Operatie: de arts verwijdert de tumor met een randje omliggende huid. Bij sommige tumoren, bijvoorbeeld in het gezicht, kan een speciale operatietechniek geschikt zijn waarbij de snijranden stapsgewijs worden gecontroleerd.
- Plaatselijke behandeling: bij bepaalde oppervlakkige vormen van basaalcelcarcinoom zijn soms een medicinale crème of lichtbehandeling met een lichtgevoelige stof mogelijk. Deze behandelingen zijn niet voor alle soorten huidkanker geschikt.
- Bestraling: kan een mogelijkheid zijn wanneer een operatie minder geschikt is, of als aanvullende behandeling.
- Medicijnen: bij bepaalde gevorderde of uitgezaaide vormen kan de arts immunotherapie of doelgerichte therapie voorstellen. Immunotherapie helpt het afweersysteem kankercellen aan te vallen. Doelgerichte therapie grijpt aan op specifieke eigenschappen van de kankercellen.
Bij een melanoom is na de eerste verwijdering meestal een tweede operatie nodig om extra huid rondom het litteken weg te halen. Soms bespreekt de arts ook onderzoek van de schildwachtklier: de eerste lymfeklier waarnaar tumorcellen zich kunnen verspreiden.
Vooruitzichten en controles
De vooruitzichten zijn bij veel vormen van huidkanker gunstig, vooral bij vroege ontdekking. Bij een melanoom zijn onder meer de tumordikte en eventuele uitzaaiingen belangrijk. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Na behandeling kunnen controles nodig zijn. Hoe vaak en hoelang, verschilt per persoon. Bespreek ook de gevolgen voor wondgenezing, littekens en dagelijks functioneren.
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker vinden we aandacht voor voeding, beweging en mentale ondersteuning belangrijk naast de medische behandeling. Passende begeleiding kan helpen om je conditie en levenskwaliteit te ondersteunen. Deze zorg vervangt de behandeling van de kanker niet.
Zelf doen: Wat kun je zelf doen?
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Kies wat haalbaar is en overleg bij klachten of beperkingen met je behandelteam. Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker moedigen we aan om voeding, beweging en mentaal welzijn onderdeel te maken van de zorg.
- Bescherm je huid: zoek schaduw, draag bedekkende kleding en gebruik zonnebrandcrème met minimaal SPF 30 en bescherming tegen uva en uvb. Smeer ruim en regelmatig opnieuw. Gebruik geen zonnebank.
- Bekijk je huid: let op nieuwe of veranderende plekken. Vraag eventueel iemand om je rug te bekijken. Bespreek met je arts hoe vaak zelfcontrole voor jou zinvol is.
- Blijf bewegen: wandelen of fietsen kan helpen je conditie te behouden. Bouw rustig op en houd rekening met herstel na een operatie.
- Eet voldoende en gevarieerd: vraag bij onbedoeld gewichtsverlies of eetproblemen hulp van een diëtist. Er is geen dieet dat huidkanker geneest.
- Geef zorgen aandacht: praat met iemand die je vertrouwt. Bespreek aanhoudende angst, somberheid of slaapproblemen met je huisarts of behandelteam.
Ondersteuning voor jou en je naasten
Ook na een succesvolle behandeling kun je onzeker blijven over nieuwe plekjes of controles. Een zichtbaar litteken of vermoeidheid kan invloed hebben op je dagelijks leven. Je kunt hiervoor ondersteuning vragen, ook als de medische behandeling is afgerond.
Je huisarts of behandelteam kan meedenken over hulp van een psycholoog, oncologiefysiotherapeut, diëtist of maatschappelijk werker. Voor vragen over werk kun je terecht bij de bedrijfsarts. Ook naasten kunnen behoefte hebben aan uitleg, een gesprek of lotgenotencontact.
Ervaringen van anderen
Ervaringen van anderen kunnen herkenning geven en helpen om vragen voor je arts te formuleren. Houd er rekening mee dat iedere situatie anders is: de behandeling en uitkomst van iemand anders voorspellen niet jouw ziekteverloop.
Wil je ervaringen lezen of delen? Op kanker.nl vind je ervaringsverhalen en mogelijkheden om in contact te komen met lotgenoten. Kies zelf of en wanneer dat bij je past.
Praktisch: betrouwbare informatie en hulp
- Kanker.nl: informatie over huidkanker, behandelingen, gevolgen en ondersteunende zorg.
- Thuisarts.nl: begrijpelijke medische informatie en uitleg over wanneer je de huisarts moet bellen.
- KWF Kankerbestrijding: informatie over kanker en bescherming tegen de zon.
- IPSO: vind ondersteuning en ontmoetingsmogelijkheden voor mensen met kanker en hun naasten.
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker: informatie over voeding, beweging en welzijn bij kanker.
Schrijf voor een afspraak je vragen op en neem eventueel iemand mee. Vraag wie je kunt bellen bij klachten en welke veranderingen je moet melden. Informatie op internet kan je helpen voorbereiden, maar vervangt geen beoordeling door je arts.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.