Hersentumor
Een hersentumor is een gezwel in de hersenen of de hersenvliezen. Er zijn goedaardige en kwaadaardige hersentumoren. Beide kunnen klachten veroorzaken, doordat ze de werking van de hersenen verstoren. Wat de diagnose voor jou betekent, hangt onder andere af van het soort tumor, de plaats en de groeisnelheid. Op deze pagina lees je over onderzoek, behandelingen en ondersteuning. De informatie helpt je om gesprekken met je behandelteam voor te bereiden.
Aandoening: wat is een hersentumor?
Een hersentumor ontstaat wanneer cellen in de hersenen of hersenvliezen zich ongecontroleerd delen. Een tumor die hier begint, heet een primaire hersentumor. Primaire kwaadaardige hersentumoren zijn relatief zeldzaam. Uitzaaiingen van kanker elders in het lichaam naar de hersenen komen vaker voor.
De hersenen bestaan uit de grote hersenen, de kleine hersenen en de hersenstam. Ze regelen onder meer denken, bewegen, evenwicht en ademhaling. De hersenvliezen liggen om de hersenen en het ruggenmerg. Binnen de schedel is weinig ruimte. Daardoor kan een groeiende tumor druk veroorzaken.
Goedaardig en kwaadaardig
Een goedaardige hersentumor groeit meestal langzaam, heeft vaak een duidelijke begrenzing en zaait niet uit. Toch kan deze ernstig zijn. Door druk op belangrijk hersenweefsel kunnen klachten en soms levensbedreigende problemen ontstaan. Goedaardig betekent dus niet altijd ongevaarlijk.
Een kwaadaardige hersentumor is kanker. Deze kan in omliggend hersenweefsel groeien. Sommige kwaadaardige hersentumoren verspreiden zich binnen de hersenen of naar het ruggenmerg. Uitzaaiingen buiten het centrale zenuwstelsel zijn bij primaire hersentumoren zeldzaam. Een tumor hoeft niet uitgezaaid te zijn om kwaadaardig te zijn.
Verschillende soorten hersentumoren
- Glioom: een tumor die ontstaat uit cellen van het ondersteunende weefsel van de hersenen. Er bestaan verschillende typen en graden.
- Meningeoom: een tumor van de hersenvliezen. Deze is meestal goedaardig, maar niet altijd.
- Hersenuitzaaiing: een tumor door kanker die ergens anders is begonnen, bijvoorbeeld in de long of borst. Hiervoor gelden andere behandelkeuzes dan voor een primaire hersentumor.
Bij de meeste hersentumoren is niet duidelijk waarom ze ontstaan. Een klein deel hangt samen met erfelijke aanleg of eerdere bestraling van het hoofd.
Klachten: hoe herken je een hersentumor?
De klachten hangen af van de plaats, grootte en groeisnelheid van de tumor. Ook vochtophoping rond de tumor kan klachten veroorzaken. Sommige klachten ontstaan geleidelijk, andere vallen plotseling op.
Mogelijke klachten zijn:
- nieuwe of aanhoudende hoofdpijn die toeneemt;
- misselijkheid en braken, soms samen met hoofdpijn;
- een epileptische aanval;
- krachtsverlies of minder gevoel in een arm of been;
- problemen met spreken, begrijpen of zien;
- moeite met lopen, evenwicht of coördinatie;
- veranderingen in geheugen, concentratie, gedrag of persoonlijkheid;
- toenemende sufheid.
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Hoofdpijn alleen wijst meestal niet op een hersentumor. Maak een afspraak met je huisarts bij nieuwe, aanhoudende of toenemende klachten, zeker als meerdere verschijnselen samen optreden.
Bel 112 bij plotselinge verlamming, een scheve mond of plotselinge spraakproblemen. Dit kan ook een beroerte zijn. Bel eveneens 112 bij bewusteloosheid, een epileptische aanval die langer dan vijf minuten duurt of meerdere aanvallen zonder herstel tussendoor. Neem na een eerste epileptische aanval direct contact op met een arts, ook als de aanval voorbij is.
Diagnose: onderzoek bij een hersentumor
Bij een vermoeden van een neurologisch probleem verwijst de huisarts je naar een neuroloog. Deze arts bespreekt je klachten en onderzoekt bijvoorbeeld je spierkracht, gevoel, evenwicht en reflexen.
Meestal volgt een MRI-scan, vaak met contrastmiddel om afwijkingen beter zichtbaar te maken. Soms krijg je eerst een CT-scan, bijvoorbeeld in een spoedsituatie.
Om het type tumor vast te stellen, is vaak weefselonderzoek nodig. Een neurochirurg neemt daarvoor een klein stukje weefsel af tijdens een biopsie of operatie. Onderzoek van tumorcellen en veranderingen in hun DNA helpt bij het bepalen van de diagnose en behandeling. Weefselafname is niet altijd nodig of veilig mogelijk.
Behandeling en vooruitzichten
Een gespecialiseerd behandelteam bespreekt welke aanpak bij jouw situatie past. Daarbij tellen het type tumor, de plaats, grootte, tumorgraad en moleculaire kenmerken mee. Ook je conditie, klachten en persoonlijke wensen zijn belangrijk.
Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt. Bij hersentumoren zijn vooral het tumortype, de graad en de mogelijkheid om veilig te behandelen bepalend.
Mogelijke behandelingen
- Controleren met scans: bij sommige langzaam groeiende tumoren zonder ernstige klachten kan afwachten met regelmatige controles passend zijn.
- Operatie: de neurochirurg probeert zoveel mogelijk tumorweefsel te verwijderen zonder belangrijke hersenfuncties te beschadigen. Volledige verwijdering is niet altijd mogelijk.
- Bestraling: straling beschadigt tumorcellen. Dit kan na een operatie of als een operatie niet passend is.
- Medicijnen tegen de tumor: bijvoorbeeld chemotherapie, zoals temozolomide bij bepaalde gliomen. Andere medicijnen zijn alleen geschikt voor specifieke tumoren of worden onderzocht.
- Behandeling van klachten: bijvoorbeeld medicijnen tegen epileptische aanvallen of dexamethason om zwelling rond de tumor te verminderen.
Vraag je arts naar het doel, de mogelijke voordelen en de bijwerkingen van een behandeling. Soms is deelname aan wetenschappelijk onderzoek mogelijk. Als genezing niet mogelijk is, kan behandeling gericht zijn op het afremmen van de ziekte, het verlichten van klachten en het behouden van kwaliteit van leven.
Wat zijn de vooruitzichten?
De vooruitzichten verschillen sterk per tumor. Eén algemeen overlevingscijfer geeft daarom geen goed beeld van jouw situatie. Je arts kan uitleggen wat bekend is over jouw type tumor en welke onzekerheden er zijn.
Aandacht voor de hele persoon
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Wat haalbaar is en welk effect je merkt, verschilt per persoon. Deze ondersteuning vervangt de medische behandeling niet en biedt geen garantie op een langere overleving.
Zelf doen: wat kun je zelf doen?
Je hoeft niet alles zelf te kunnen. Bespreek met je behandelteam wat veilig en haalbaar is. Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker vraagt naast de medische behandeling aandacht voor voeding, beweging en mentale ondersteuning.
- Beweeg naar vermogen. Een korte wandeling of begeleide oefening kan passend zijn. Vraag bij evenwichtsproblemen of krachtsverlies advies aan een fysiotherapeut.
- Eet voldoende. Bespreek onbedoeld gewichtsverlies, weinig eetlust of slikproblemen. Een diëtist kan helpen. Er is geen dieet waarvan bewezen is dat het een hersentumor geneest.
- Wissel activiteit en rust af. Plan belangrijke taken op momenten waarop je de meeste energie hebt.
- Zoek mentale steun. Bespreek zorgen met iemand die je vertrouwt of met een zorgverlener.
- Overleg over supplementen. Vitaminen, kruiden en andere middelen kunnen de behandeling beïnvloeden.
Ondersteuning voor jou en je naasten
Een hersentumor kan invloed hebben op bewegen, denken, emoties en gedrag. Ook werk, relaties en zelfstandigheid kunnen veranderen. Naasten kunnen daardoor eveneens ondersteuning nodig hebben.
Afhankelijk van je klachten kunnen een revalidatiearts, ergotherapeut, logopedist, neuropsycholoog of maatschappelijk werker helpen. Vraag je behandelteam wie de zorg coördineert en bij wie je terechtkunt bij nieuwe klachten. Palliatieve zorg kan in verschillende fasen helpen bij klachten en vragen over kwaliteit van leven, ook naast een tumorgerichte behandeling.
Ervaringen van anderen
Contact met mensen in een vergelijkbare situatie kan herkenning en praktische tips geven. Anderen zoeken liever steun bij familie of een zorgverlener. Kies wat bij jou past.
Via Kanker.nl kun je ervaringen lezen en contactmogelijkheden vinden. Houd er rekening mee dat het ziekteverloop en de behandeling van iemand anders kunnen verschillen van die van jou.
Praktisch: informatie en hulp
- Kanker.nl: informatie over hersentumoren, behandelingen en leven met kanker.
- Hersenstichting: informatie over hersenaandoeningen en gevolgen voor het dagelijks leven.
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker: informatie over voeding, beweging en welzijn naast de medische behandeling.
- IPSO: centra voor mensen met en na kanker en hun naasten.
- CBR: informatie over rijgeschiktheid. Bespreek na de diagnose of een epileptische aanval eerst met je arts of je mag rijden.
Neem naar afspraken een vragenlijst en eventueel iemand mee. Vraag welke gespecialiseerde centra betrokken zijn en wie je buiten kantooruren kunt bellen. Je behandelend arts blijft het aanspreekpunt voor advies over jouw persoonlijke situatie.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.