Gynaecologische kanker
Een diagnose gynaecologische kanker kan veel vragen oproepen. Op deze pagina vind je heldere, betrouwbare informatie om je te oriënteren. Je leest wat het is, hoe het wordt vastgesteld, welke behandelingen mogelijk zijn en waar je ondersteuning vindt.
Aandoening – Wat is gynaecologische kanker?
Gynaecologische kanker is kanker van de vrouwelijke geslachtsorganen. Het gaat om aandoeningen die kunnen ontstaan in of aan de:
- Baarmoeder (slijmvlies van de baarmoeder; medische term: endometriumcarcinoom)
- Baarmoederhals (onderste, smalle deel van de baarmoeder; medische term: cervixcarcinoom)
- Eierstokken of eileiders (medische term: ovariumcarcinoom; sommige tumoren ontstaan in de eileider)
- Vagina (medische term: vaginacarcinoom)
- Schaamlippen/vulva (medische term: vulvakanker; vaak in de schaamlippen)
- Trofoblastziekten (ontstaan uit placentacellen tijdens of na een zwangerschap; bij kwaadaardige vormen spreekt men van Gestational Trophoblastic Neoplasia, GTN)
De vrouwelijke geslachtsorganen spelen een rol bij hormoonaanmaak, vruchtbaarheid, seksualiteit en zwangerschap. Gynaecologische kankers verschillen in ontstaan, klachten en behandeling. Een gespecialiseerd team stelt de diagnose en maakt een behandelplan op maat.
Klachten – Hoe herken je het?
Klachten kunnen per type verschillen. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben. Laat aanhoudende of onverklaarde klachten altijd beoordelen door je huisarts.
- Onregelmatig of abnormaal bloedverlies:
- na de overgang
- tussen menstruaties door
- na seks (kan passen bij baarmoederhals- of vaginale problemen)
- Veranderingen in afscheiding (waterig, bloederig of anders ruikend)
- Pijn of drukgevoel in onderbuik of bekken, soms met een opgeblazen gevoel
- Veranderingen in plassen of ontlasting (vaker, moeilijker, pijn)
- Jeuk, pijn of huidverandering aan de schaamlippen of vulva (plekjes, zweertjes, verdikking)
- Vermoeidheid, onverklaard gewichtsverlies of een snel “vol” gevoel (vooral bij eierstokaandoeningen)
- Pijn bij vrijen of bloedverlies na seks
Specifieke voorbeelden:
- Baarmoederkanker: vaak bloedverlies na de overgang.
- Baarmoederhalskanker: bloedverlies na seks of tussen menstruaties, soms geen klachten in een vroeg stadium.
- Eierstokkanker: vage buikklachten, een opgezet gevoel, sneller vol zitten.
- Vagina- en vulvakanker: jeuk, plekjes of bloedverlies uit de vagina.
- Trofoblastziekten: aanhoudend of onregelmatig bloedverlies na een zwangerschap of miskraam.
Diagnose
De diagnose start meestal bij de huisarts en wordt vervolgd in het ziekenhuis, vaak bij een gynaecoloog (specialist in aandoeningen van de vrouwelijke geslachtsorganen) of een gynaecoloog-oncoloog.
- Anamnese en onderzoek: bespreking van klachten, lichamelijk onderzoek en inwendig onderzoek.
- Beeldvorming: echografie (vaak inwendig via de vagina), MRI, CT of soms PET-CT om de uitgebreidheid in kaart te brengen.
- Gerichte onderzoeken:
- Hysteroscopie of biopsie bij verdenking op baarmoederkanker.
- Uitstrijkje met HPV-test, colposcopie en biopsie bij afwijkende baarmoederhals.
- Biopsie of punctie van verdachte plekken bij eierstok-, vagina- of vulva-aandoeningen.
- Bloedonderzoek: soms tumormarkers zoals CA-125 bij verdenking op eierstokkanker. Dit is ondersteunend en niet op zichzelf bewijzend.
- Stadiëring: op basis van alle bevindingen wordt het stadium bepaald (vaak volgens FIGO). Dit helpt bij het kiezen van de behandeling.
Behandeling
De behandeling hangt af van het type tumor, het stadium en je algehele conditie. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
- Operatie:
- Bij baarmoederkanker vaak verwijdering van baarmoeder en soms eierstokken/eileiders.
- Bij eierstokkanker operatie om zoveel mogelijk tumor te verwijderen.
- Bij vroege baarmoederhalskanker soms een conisatie (kegelbiopt) of baarmoederhalssparende ingreep (trachelectomie) om vruchtbaarheid te behouden, als dat medisch veilig kan.
- Bij vulva- of vaginakanker verwijdering van de tumor en soms lymfeklieren.
- Bestraling:
- Uitwendige radiotherapie en/of inwendige bestraling (brachytherapie), bijvoorbeeld bij baarmoeder- en baarmoederhalskanker.
- Chemoradiatie:
- Combinatie van chemotherapie en bestraling, vaak toegepast bij lokaal gevorderde baarmoederhalskanker.
- Chemotherapie:
- Bij eierstokkanker vaak met platina-bevattende schema’s. Soms ook bij andere typen.
- Doelgerichte therapie en immunotherapie:
- Voor sommige vrouwen kan aanvullende doelgerichte of immunotherapie worden overwogen, afhankelijk van kenmerken van de tumor (bijvoorbeeld bepaalde erfelijke veranderingen of merkers). Dit is maatwerk.
- Hormonale therapie:
- Bij geselecteerde gevallen van baarmoederkanker of ter behoud van vruchtbaarheid onder strikte controle.
- Revalidatie en nazorg:
- Aandacht voor herstel, vermoeidheid, bekkenbodemklachten, seksualiteit en overgangsklachten.
- Palliatieve zorg:
- Wanneer genezing niet mogelijk is, richt de zorg zich op kwaliteit van leven, symptoombestrijding en begeleiding.
- Meedoen aan onderzoek:
- Je arts kan vragen of je wilt deelnemen aan een klinische studie. Vraag naar mogelijke voor- en nadelen.
Visie op leefstijl naast behandeling
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Zelf doen – Wat kun je zelf doen
- Beweeg dagelijks op jouw niveau:
- Korte wandelingen of lichte krachttraining kunnen helpen tegen vermoeidheid.
- Overleg met je arts of een oncologisch fysiotherapeut wat verantwoord is.
- Eet volwaardig:
- Kies voor groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten en voldoende eiwitten.
- Drink genoeg water en beperk alcohol.
- Gebruik supplementen alleen in overleg met je zorgteam.
- Zorg voor je bekkenbodem en seksualiteit:
- Een bekkenfysiotherapeut kan helpen bij pijn, incontinentie of spanning.
- Bespreek droogheid, pijn bij vrijen of libido met je arts of seksuoloog; er zijn vaak oplossingen.
- Stoppen met roken:
- Rookstop vergroot de kans op goed herstel van wond en longen en vermindert bijwerkingen. Vraag om begeleiding.
- Mentale ondersteuning:
- Ontspanning, ademhalingsoefeningen, lotgenotencontact of gesprekken met een psycholoog kunnen helpen.
- Bereid afspraken voor:
- Schrijf vragen op, neem iemand mee en vraag om een samenvatting van het gesprek.
Onze overtuiging
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Ondersteuning
- Medisch: huisarts, gynaecoloog-oncoloog, oncologieverpleegkundige, bekkenfysiotherapeut, diëtist, seksuoloog.
- Psychosociaal: psycholoog/psycho-oncologie, maatschappelijk werk, geestelijke verzorging.
- Werk & financiën: bedrijfsarts, maatschappelijk werker, betrouwbare informatie over werk en kanker.
- Lotgenoten: patiëntenorganisatie Olijf en gespreksgroepen op Kanker.nl.
- IPSO inloophuizen: laagdrempelige steunpunten in het hele land voor gesprekken en activiteiten.
Ervaringen
Ervaringen van anderen kunnen helpen bij keuzes en herkenning. Je kunt verhalen lezen of zelf delen in een veilige omgeving.
- Lees hier het verhaal van anderen
- Olijf – patiëntenorganisatie voor gynaecologische kanker
- Gespreksgroep gynaecologische kanker op Kanker.nl
Praktisch
Betrouwbare informatie en hulpbronnen:
- Gynaecologische kanker | Kanker.nl (overzicht van typen en behandelingen)
- Olijf (informatie, lotgenotencontact en belangenbehartiging)
- RIVM – Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (uitnodigingen en HPV-test)
- RIVM – HPV-vaccinatie (voorkomt de meeste HPV-gerelateerde baarmoederhalskankers)
- Vind een IPSO centrum (inloophuizen voor ondersteuning)
Gespecialiseerde ziekenhuizen voor gynaecologische kanker (zoals vermeld door Kanker.nl):
- Amsterdam UMC
- Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam
- Catharina Ziekenhuis, Eindhoven
- Erasmus MC, Rotterdam
- LUMC, Leiden
- Maastricht UMC+
- Radboudumc, Nijmegen
- UMCG, Groningen
- UMC Utrecht
Twijfel je over klachten of behandeling? Neem contact op met je huisarts of behandelteam. Wil je meer weten over leven met en na kanker? Kijk op Kanker.nl – Leven met en na kanker.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.