Essentiële trombocytemie (ET)
Aandoening – Wat is essentiële trombocytemie?
Essentiële trombocytemie (ET) is een chronische aandoening van het beenmerg. Het beenmerg maakt te veel bloedplaatjes (trombocyten) aan. ET behoort tot de groep myeloproliferatieve neoplasmata (MPN), samen met polycythemia vera (PV) en myelofibrose (MF).
MPN komen niet vaak voor. In Nederland krijgen elk jaar ongeveer 1000 mensen de diagnose MPN. ET is een van de meest voorkomende vormen binnen deze groep. De ziekte is niet besmettelijk.
De oorzaak ligt meestal in een verworven fout in het DNA (mutatie) van stamcellen in het beenmerg. Vaak gaat het om veranderingen in genen zoals JAK2, CALR of MPL. Deze fouten ontstaan in de loop van het leven; ET is meestal niet erfelijk.
Het grootste risico bij ET is het ontstaan van bloedstolsels (trombose of embolie). Soms kan er juist een verhoogde neiging tot bloedingen ontstaan, vooral bij extreem hoge aantallen bloedplaatjes. In zeldzame gevallen kan ET in de loop van de tijd overgaan in myelofibrose of acute leukemie.
Klachten – Hoe herken je ET?
Veel mensen hebben in het begin weinig of geen klachten. ET wordt dan vaak bij toeval ontdekt tijdens bloedonderzoek. Klachten kunnen ook door andere oorzaken komen. Bespreek ze daarom altijd met je arts.
- Vermoeidheid, duizeligheid of hoofdpijn
- Visuele klachten zoals lichtflitsen of wazig zien
- Pijn, roodheid of een branderig gevoel in handen of voeten
- Tintelingen in vingers of tenen
- Blauwe plekken, bloedneuzen of tandvleesbloedingen
- Pijn of een vol gevoel linksboven in de buik (vergrote milt)
- Nachtzweten of onverklaard gewichtsverlies
- Klachten van trombose of longembolie, zoals pijn en zwelling in een been of plotselinge kortademigheid
Heb je klachten die passen bij een beroerte of hartinfarct (bijvoorbeeld verlamming van een arm/gezicht, spraakproblemen, drukkende pijn op de borst)? Bel dan direct 112.
Diagnose
De diagnose ET wordt gesteld door de hematoloog. Meestal gebeurt dit na een combinatie van onderzoeken:
- Bloedonderzoek: herhaald verhoogd aantal bloedplaatjes (vaak ≥ 450 x 109/L) en beoordeling van andere bloedwaarden.
- DNA-onderzoek op zogenoemde driver-mutaties (bijv. JAK2, CALR of MPL).
- Beenmergonderzoek: een punctie/biopt om te zien hoe de cellen in het beenmerg eruitzien.
- Echo van de buik: om te kijken of de milt vergroot is.
- Uitsluiten van andere oorzaken van een hoog aantal bloedplaatjes, zoals ontstekingen, ijzertekort, recent bloedverlies, operatie of het ontbreken van de milt.
Bij extreem hoge aantallen bloedplaatjes kan aanvullend onderzoek gedaan worden naar een verworven tekort aan de stollingsfactor von Willebrand, omdat dat de bloedingsneiging kan vergroten.
Behandeling
ET is een chronische ziekte. Genezing is op dit moment niet mogelijk, maar met behandeling is vaak goed te leven. Het doel is het risico op trombose en bloedingen te verlagen en klachten te verminderen. De keuze hangt af van je leeftijd, eerdere trombose/bloedingen, het aantal bloedplaatjes, eventuele risicofactoren (zoals hoge bloeddruk, roken, diabetes) en de gevonden mutatie.
- Afwachten en controleren: bij milde ziekte en laag risico kan de arts kiezen voor regelmatige controles zonder directe behandeling.
- Bloedverdunners/antistolling:
- Laaggedoseerd acetylsalicylzuur (aspirine) om het risico op stolselvorming te verlagen, als dat veilig en passend is.
- Volledige antistolling (bijv. DOAC of heparine) bij een doorgemaakte trombose of longembolie, volgens richtlijn en afweging van risico’s.
- Medicijnen die het aantal bloedplaatjes verlagen (cytoreductie):
- Hydroxycarbamide (hydroxyureum): vaak eerste keuze bij mensen vanaf middelbare leeftijd.
- Interferon-alfa (vaak in langwerkende vorm): een optie bij jongere mensen en tijdens een kinderwens of zwangerschap.
- Anagrelide: een alternatief als andere middelen niet geschikt zijn of onvoldoende werken.
- Behandeling van risicofactoren: goede bloeddruk- en suikerkontrole, stoppen met roken, gezond gewicht en bewegen.
- Zwangerschap: vraagt om gespecialiseerde begeleiding. Interferon en laaggedoseerd aspirine kunnen worden ingezet; sommige middelen (zoals hydroxycarbamide) worden in de zwangerschap vermeden. Overleg hierover altijd met je arts vóórdat je zwanger wordt.
- Overig: JAK2-remmers worden bij ET doorgaans niet als standaardbehandeling gebruikt. Ze kunnen een rol hebben bij andere MPN’s of in onderzoeksverband.
Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt. Bespreek samen met je zorgteam wat in jouw situatie passend is en wat de mogelijke bijwerkingen zijn.
Onze visie: Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Zelf doen – Wat kun je zelf doen?
- Bewegen: streef naar dagelijks bewegen binnen je mogelijkheden. Korte wandelingen tellen ook.
- Voeding: kies voor voldoende eiwitten, groente, fruit en volkorenproducten. Beperk alcohol.
- Stoppen met roken: roken verhoogt het tromboserisico. Vraag hulp bij je huisarts of een stoppen-met-roken programma.
- Voldoende drinken: zeker bij warm weer of lange reizen. Dit kan helpen om het bloed iets “minder stroperig” te houden.
- Slaap en herstel: een vast slaapritme ondersteunt je energie.
- Stress en veerkracht: ontspanningsoefeningen, ademhaling, mindfulness of begeleiding door een psycholoog kunnen helpen.
- Veiligheid met medicijnen: gebruik pijnstillers zoals ibuprofen of naproxen alleen in overleg met je arts; sommige middelen verhogen de bloedingskans of gaan samen met antistolling minder goed.
- Lange reizen: beweeg regelmatig, draag eventueel steunkousen en overleg bij verhoogd tromboserisico.
- Let op signalen van trombose of bloeding en neem bij twijfel contact op met je arts.
Onze visie: Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Ondersteuning
Leven met ET kan vragen oproepen over werk, relaties, energie en toekomst. Ondersteuning kan helpen om de regie te houden.
- Medisch: stel je vragen aan je hematoloog, verpleegkundig specialist of huisarts. Vraag om een gesprek over risico’s en wat jij kunt doen.
- Psychosociaal: maatschappelijk werk, psycholoog of een coach in het ziekenhuis of in je eigen regio.
- Werk en inkomen: overleg met de bedrijfsarts over aanpassingen. Er zijn regelingen voor (gedeeltelijke) werkhervatting.
- Nabije omgeving: betrek naasten waar jij je prettig bij voelt. Samen naar een afspraak kan helpen.
- Patiëntenorganisatie: de MPN Stichting biedt informatie, lotgenotencontact en bijeenkomsten.
Ervaringen
Ervaringen van anderen kunnen herkenning en praktische tips geven. Onthoud wel: ieder mens en elke ziekte verloopt anders.
- Lees verhalen en stel vragen in veilige online gemeenschappen of via patiëntenorganisaties.
- Wil je jouw verhaal delen? Schrijf het op of bespreek het in een groep. Dat kan helpen bij verwerking.
Call to action: Lees hier het verhaal van anderen en ontdek wat hen heeft geholpen in het dagelijks leven met ET.
Praktisch
- Betrouwbare basisinformatie over MPN en de subtypes (waaronder ET): kanker.nl – MPN (myeloproliferatieve neoplasmata) en navigeer naar Soorten > Essentiële trombocytemie (ET).
- Patiëntenorganisatie: MPN Stichting voor informatie, bijeenkomsten en lotgenotencontact.
- Praktische hulp in de regio (psychosociale zorg, bewegen, voeding): vraag ernaar bij je ziekenhuis of huisarts. IPSO-centra zijn vaak laagdrempelig toegankelijk.
- Vragen aan professionals: via de infolijn op kanker.nl kun je je vragen stellen aan getrainde voorlichters.
Wil je meer weten over leven met en na kanker? Bekijk de betrouwbare voorlichting en hulpmiddelen via je behandelteam of bovengenoemde organisaties.
Deze pagina is informatief bedoeld en vervangt geen medisch advies. Bespreek altijd je persoonlijke situatie met je arts. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.