Bijnierkanker (bijniercarcinoom)
Bijnierkanker is zeldzaam en de diagnose heeft vaak veel impact. Op deze pagina vind je heldere en betrouwbare informatie om je te oriënteren. Je leest wat bijnierkanker is, welke klachten kunnen voorkomen, hoe artsen de diagnose stellen en welke behandelingen er zijn.
Aandoening – Wat is bijnierkanker?
Bijnierkanker is kanker die ontstaat in de schors van de bijnier. De bijnieren liggen bovenop de nieren en maken belangrijke hormonen, zoals cortisol, aldosteron en geslachtshormonen. De medische term voor bijnierkanker is adrenocorticaal carcinoom (ACC) of bijnierschorscarcinoom.
De aandoening komt weinig voor. In Nederland krijgen naar schatting enkele tientallen mensen per jaar de diagnose. Veel bijnierafwijkingen zijn goedaardig, zoals een bijnierschorsadenoom. Een tumor van het bijniermerg (zoals een feochromocytoom) valt niet onder bijnierkanker van de schors.
Artsen onderscheiden functionele tumoren (die te veel hormonen aanmaken) en niet-functionele tumoren (zonder hormonale overproductie). ACC kan uitzaaien, meestal naar lymfeklieren in de buik, de lever of de longen. Het stadium wordt vaak beschreven met het ENSAT-systeem (I tot en met IV).
Klachten – Hoe herken je bijnierkanker?
Bijnierkanker geeft niet altijd klachten. Als ze er zijn, komen ze vaak door een te hoge aanmaak van hormonen of door de ruimte die de tumor inneemt.
- Verhoogde cortisolproductie (Cushing-verschijnselen): onverklaarde gewichtstoename, vooral rond de romp; spierzwakte; blauwe plekken; trage wondgenezing; hoge bloeddruk of bloedsuiker; dunner wordende huid.
- Verhoogde aldosteronproductie: hardnekkig hoge bloeddruk, soms met laag kalium; spierkrampen; veel dorst en vaak plassen.
- Androgeen- of oestrogeenovermaat: veranderingen in beharing; stemverandering; menstruatiestoornissen; libidoverandering; bij mannen soms borstvorming of impotentie.
- Druk- of ruimteklachten: zeurende buik- of rugpijn; vol gevoel; minder eetlust; onverklaard gewichtsverlies; vermoeidheid.
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Herken je meerdere signalen of maak je je zorgen? Neem dan contact op met je huisarts.
Diagnose
Bij een vermoeden op een bijnierafwijking verwijst de huisarts je naar het ziekenhuis, meestal naar een internist-endocrinoloog of een oncologisch chirurg. De diagnose bestaat uit een combinatie van bloed- en urineonderzoek en beeldvorming.
- Bloed- en urineonderzoek: metingen van cortisol (bijvoorbeeld met een dexamethasonremtest of 24-uurs urine), ACTH, aldosteron/renine, DHEA-S en elektrolyten. Vaak wordt ook getest op afbraakproducten van adrenaline (metanefrines) om een feochromocytoom uit te sluiten, omdat dat de aanpak van de behandeling beïnvloedt.
- Beeldvorming: CT-scan van de buik met contrast en soms een MRI om kenmerken van de tumor te beoordelen. Een PET-CT kan helpen bij het in kaart brengen van mogelijke uitzaaiingen.
- Weefselonderzoek (biopsie): bij een verdenking op ACC wordt een naaldbiopsie meestal vermeden, tenzij de uitkomst het behandelplan verandert. Eerst moet een feochromocytoom zijn uitgesloten. De definitieve diagnose volgt vaak na operatie en pathologisch onderzoek.
Na de onderzoeken wordt het stadium vastgesteld en bespreekt een multidisciplinair team het behandeladvies. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Behandeling
De behandeling hangt af van het stadium, of de tumor hormonen produceert, jouw algehele conditie en je persoonlijke voorkeuren. Zorg voor bijnierkanker vindt bij voorkeur plaats in een expertisecentrum met ervaring in deze zeldzame tumor.
- Operatie (adrenalectomie): dit is de belangrijkste behandeling als volledige verwijdering mogelijk is. Bij een verdenking op ACC gebeurt dit meestal via een open operatie, soms met verwijdering van omliggende weefsels en lymfeklieren om schone snijranden te bereiken.
- Mitotaan: een specifiek medicijn dat bijniercellen remt of afbreekt. Het kan worden gegeven na de operatie (adjuvant) of bij uitzaaiingen. De bloedspiegel van mitotaan wordt regelmatig gecontroleerd. Vaak is tijdelijke of blijvende hormoonvervanging nodig, zoals hydrocortison.
- Chemotherapie: vaak het EDP-schema (etoposide, doxorubicine en cisplatine), meestal in combinatie met mitotaan, bij gevorderde ziekte.
- Bestraling: kan worden ingezet bij onvoldoende lokale controle of ter verlichting van klachten, bijvoorbeeld bij pijnlijke uitzaaiingen.
- Andere opties: in geselecteerde situaties lokale behandelingen van uitzaaiingen (zoals radiofrequente ablatie of embolisatie) of deelname aan klinische studies. Voor sommige patiënten kan hormoonvervanging (hydrocortison, en zo nodig fludrocortison) onderdeel van de behandeling zijn, zeker bij gebruik van mitotaan.
Na de behandeling volgen controles met beeldvorming en hormoonmetingen om terugkeer of uitzaaiingen tijdig op te sporen. Bespreek met je arts wat je kunt verwachten en welke signalen je in de gaten moet houden. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Visie van Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Zelf doen – Wat kun je zelf doen?
Wat je zelf doet, vervangt nooit je medische behandeling, maar kan die wel ondersteunen. Overleg bij twijfel altijd met je zorgteam, zeker bij hormonale klachten.
- Beweging: probeer wekelijks minstens 150 minuten matig intensief te bewegen en 2 keer per week krachtoefeningen, afgestemd op je energie. Een oncologisch fysiotherapeut kan helpen.
- Voeding: eet regelmatig, eiwitrijk en voldoende calorieën, zeker bij onbedoeld gewichtsverlies. Kleine, frequente maaltijden kunnen helpen bij misselijkheid of snel vol zitten. Schakel een oncologiediëtist in.
- Rust en slaap: bewaak je dag-nachtritme, plan rustmomenten en verdeel activiteiten over de dag.
- Mentaal: praat met naasten; overweeg begeleiding door een psycholoog of maatschappelijk werker. Mindfulness of ontspanningsoefeningen kunnen stress verminderen.
- Medicatie en supplementen: gebruik geen supplementen met hormoonachtige werking. Bij kalium- of zoutbeperkingen altijd eerst overleg met je arts of diëtist.
- Leefstijl: stoppen met roken en alcohol beperken ondersteunt herstel en algemene gezondheid.
Visie van Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze helpen het lichaam sterker te blijven, verminderen vermoeidheid en verbeteren de levenskwaliteit — ook tijdens zware behandelingen.
Ondersteuning
Ondersteuning is er voor jou en je naasten. Dat kan gaan om lichamelijke klachten, emoties, werk en financiën.
- Lichaam: vraag om verwijzing naar een oncologiefysiotherapeut, diëtist of pijnteam als klachten aanhouden.
- Geest: psychosociale zorg via het ziekenhuis, een IPSO centrum of eerstelijnspsycholoog met oncologie-ervaring.
- Dagelijks leven: maatschappelijk werk kan helpen bij werk, inkomen, verzekeringen en re-integratie.
- Vroegtijdige zorgplanning: bespreek op tijd wat voor jou belangrijk is, ook als de behandeling vooral gericht is op kwaliteit van leven.
Ervaringen
Ervaringen van anderen kunnen helpen om herkenning te vinden en praktische tips op te doen. Ieder ziekteverloop is anders, maar je staat niet alleen.
- Lees hier het verhaal van anderen op de community van kanker.nl.
- Overweeg een patiëntenorganisatie of online groep om vragen te stellen en steun te vinden.
Praktisch
Meer weten of hulp nodig?
- Bijnierkanker? Lees betrouwbare info – kanker.nl (informatie over klachten, onderzoeken, behandelingen en nazorg).
- Ziekenhuizen voor bijnierkanker (overzicht van centra).
- Bijniervereniging NVACP (patiëntenorganisatie voor informatie en lotgenotencontact).
- Vind hulp bij kanker (psychosociale zorg, praktische ondersteuning en financiën).
Twijfel je over klachten, bijwerkingen of medicatie? Neem contact op met je arts of verpleegkundig specialist. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt.
Deze informatie is bedoeld ter oriëntatie en vervangt geen gesprek met je arts. Heb je specifieke vragen over jouw situatie? Bespreek deze met je behandelteam.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.