Prostaatkanker
Prostaatkanker is kanker die in de prostaat ontstaat. De medische naam is prostaatcarcinoom. Het is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen in Nederland. De ziekte groeit vaak langzaam, maar er zijn ook vormen die sneller groeien en zich verspreiden. Een diagnose kan vragen en onzekerheid oproepen, bij jou en je naasten. Hier lees je over de onderzoeken, behandelingen en ondersteuning. Ook vind je praktische informatie over wat je zelf kunt doen, naast je medische behandeling.
Aandoening: wat is prostaatkanker?
De prostaat is een orgaan onder de blaas, ongeveer zo groot als een kastanje. De plasbuis loopt door de prostaat. De prostaat maakt een deel van het zaadvocht aan. Bij prostaatkanker delen cellen in de prostaat zich ongecontroleerd. Daardoor ontstaat een kwaadaardige tumor.
In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 16.000 mannen de diagnose prostaatkanker. De ziekte komt vooral voor boven de 65 jaar. Ook jongere mensen met een prostaat kunnen de ziekte krijgen, maar dat gebeurt minder vaak.
Oorzaken en erfelijke aanleg
Meestal is niet duidelijk waarom iemand prostaatkanker krijgt. De kans neemt toe met de leeftijd. Ook prostaatkanker in de familie en bepaalde erfelijke veranderingen, bijvoorbeeld in het BRCA2-gen, kunnen het risico verhogen. Mannen met een Afrikaanse of Caribische afkomst hebben eveneens een verhoogd risico.
Komt prostaatkanker bij meerdere naaste familieleden voor, of kreeg een familielid de ziekte op jonge leeftijd? Bespreek dit met je huisarts. Soms is verwijzing voor erfelijkheidsonderzoek zinvol. Je erft niet de kanker zelf, maar mogelijk een aanleg ervoor.
Uitzaaiingen en vooruitzichten
Prostaatkanker blijft vaak lange tijd beperkt tot de prostaat. Soms groeit de tumor door naar omliggend weefsel of verspreiden kankercellen zich naar andere plaatsen. Zulke uitzaaiingen ontstaan vooral in de lymfeklieren en botten.
Bij prostaatkanker zonder uitzaaiingen zijn de vooruitzichten meestal gunstig. Bij uitzaaiingen is genezing doorgaans niet mogelijk, maar behandelingen kunnen de ziekte vaak afremmen en klachten verminderen. Jouw vooruitzichten hangen onder meer af van de uitgebreidheid, de agressiviteit en de reactie op behandeling.
Klachten: hoe herken je prostaatkanker?
Prostaatkanker geeft in het begin meestal geen klachten. Je kunt de ziekte daarom niet betrouwbaar herkennen aan hoe je je voelt. Plasklachten komen veel voor bij het ouder worden en ontstaan vaker door een goedaardige prostaatvergroting dan door kanker.
Mogelijke klachten zijn:
- Vaker moeten plassen, ook ’s nachts.
- Moeite om het plassen op gang te brengen.
- Een zwakke of onderbroken urinestraal.
- Het gevoel dat je blaas niet leeg is.
- Bloed in de urine of het sperma.
- Aanhoudende pijn in de rug, heupen of andere botten bij uitzaaiingen.
Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals een ontsteking. Maak een afspraak met je huisarts bij nieuwe of aanhoudende klachten, of als je bloed in je urine ziet. Kun je plotseling niet meer plassen? Neem dan direct contact op met de huisarts of huisartsenpost.
Zoek ook direct medische hulp bij nieuwe hevige rugpijn samen met krachtsverlies in de benen, gevoelsverlies of problemen met het ophouden van urine of ontlasting. Dit kan wijzen op druk op zenuwen of het ruggenmerg.
Diagnose: onderzoeken bij prostaatkanker
De huisarts vraagt naar je klachten, gezondheid en familiegeschiedenis. Afhankelijk van je situatie bespreekt de huisarts een PSA-bloedtest en lichamelijk onderzoek. Bij een rectaal onderzoek voelt de arts met een vinger via de anus of de prostaat afwijkend aanvoelt.
PSA is een eiwit dat de prostaat aanmaakt. Een verhoogde PSA-waarde kan passen bij prostaatkanker, maar ook bij een goedaardige vergroting of ontsteking. Een lage waarde sluit kanker niet volledig uit. Een PSA-test stelt dus op zichzelf geen diagnose.
Bij een verdenking verwijst de huisarts je naar een uroloog. Deze specialist kan een MRI-scan laten maken. Soms zijn weefselmonsters nodig: prostaatbiopten. De patholoog onderzoekt dit weefsel op kankercellen en bepaalt hoe afwijkend deze zijn. Dit wordt uitgedrukt in een Gleason-score en een ISUP-graadgroep.
Bij aangetoonde prostaatkanker kan aanvullend onderzoek nodig zijn, bijvoorbeeld een PSMA-PET/CT-scan om uitzaaiingen op te sporen. Niet iedereen heeft dezelfde onderzoeken nodig. Overweeg je een PSA-test zonder klachten? Bespreek dan ook de nadelen, zoals het ontdekken van een tumor die nooit klachten zou veroorzaken.
Behandeling van prostaatkanker
Welke behandeling passend is, hangt af van het stadium, de agressiviteit van de tumor, je gezondheid en je wensen. Het succes van een behandeling is afhankelijk van de fase van de ziekte en de conditie van de patiënt. Je behandelteam bespreekt de verwachte voordelen en mogelijke nadelen met je.
- Actief volgen: bij een laag risico op groei kan regelmatige controle verantwoord zijn. Je krijgt bijvoorbeeld PSA-metingen, MRI-scans en soms nieuwe biopten. Behandeling volgt als de ziekte daar aanleiding toe geeft.
- Operatie: de uroloog verwijdert de prostaat en meestal de zaadblaasjes. Soms worden ook lymfeklieren verwijderd.
- Bestraling: dit kan van buitenaf of, bij geselecteerde patiënten, van binnenuit met brachytherapie.
- Hormonale therapie: deze vermindert de aanmaak of werking van testosteron, dat de groei van prostaatkanker kan stimuleren.
- Chemotherapie: medicijnen die de groei van kankercellen remmen, vooral bij bepaalde vormen van uitgezaaide prostaatkanker.
- Andere behandelingen: bij geselecteerde patiënten zijn bijvoorbeeld doelgerichte medicijnen, radium-223 of lutetium-PSMA mogelijk. De keuze hangt af van de kenmerken van de ziekte en eerdere behandelingen.
Soms krijg je een combinatie van behandelingen. Bij sommige patiënten is afwachten met behandeling tot er klachten ontstaan passender dan actief volgen met genezing als mogelijk doel. Vraag je arts wat het doel van jouw behandeling is.
Gevolgen en samen kiezen
Behandelingen kunnen leiden tot urineverlies, erectieproblemen, een droog orgasme, darmklachten of vermoeidheid. Hormonale therapie kan onder meer opvliegers, spierverlies en botontkalking veroorzaken. Niet iedereen krijgt dezelfde bijwerkingen. Bespreek vooraf ook de mogelijke gevolgen voor je vruchtbaarheid.
Een keuzehulp kan helpen als meerdere behandelingen mogelijk zijn. Sommige behandelingen vinden alleen plaats in gespecialiseerde ziekenhuizen. Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker vinden we aandacht voor voeding, beweging en mentale ondersteuning belangrijk naast de medische behandeling, met oog voor jouw kwaliteit van leven.
Zelf doen: wat kun je zelf doen?
Bij Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker geloven we dat goede voeding, regelmatige beweging en mentale ondersteuning onmisbaar zijn naast de medische behandeling. Ze kunnen helpen je conditie te behouden, vermoeidheid te verminderen en je levenskwaliteit te verbeteren. Wat haalbaar en helpend is, verschilt per persoon.
- Blijf bewegen binnen je mogelijkheden. Wandelen, fietsen en spierversterkende oefeningen kunnen helpen. Vraag bij beperkingen begeleiding van een oncologiefysiotherapeut.
- Eet voldoende en gevarieerd. Bij afvallen, weinig eetlust of spierverlies kan een oncologiediëtist adviseren. Bespreek supplementen met je behandelteam; sommige beïnvloeden medicijnen.
- Wissel inspanning en rust af. Bespreek aanhoudende vermoeidheid, zodat mogelijke oorzaken onderzocht kunnen worden.
- Vraag mentale ondersteuning. Praat met iemand die je vertrouwt of zoek professionele hulp bij zorgen, somberheid of spanning.
- Bespreek roken en alcohol. Je zorgverlener kan helpen bij stoppen met roken en adviseren over alcoholgebruik.
Leefstijl vervangt geen kankerbehandeling en geeft geen garantie op herstel. Je hoeft dit niet allemaal zelfstandig te doen.
Ondersteuning voor jou en je naasten
Prostaatkanker kan invloed hebben op je lichaam, intimiteit, relaties en dagelijks leven. Bespreek urineverlies, seksuele veranderingen en pijn met je behandelteam. Ondersteuning kan komen van een gespecialiseerd verpleegkundige, bekkenfysiotherapeut, seksuoloog of pijnteam.
Een psycholoog of medisch maatschappelijk werker kan helpen bij onzekerheid en praktische zorgen. Ook naasten kunnen ondersteuning krijgen. Je huisarts of ziekenhuis kan meedenken over passende hulp, tijdens én na de behandeling.
Ervaringen van anderen
Contact met anderen met prostaatkanker kan herkenning en praktische informatie bieden. Via de Prostaatkankerstichting en kanker.nl kun je ervaringen lezen of lotgenoten ontmoeten. Delen mag, maar hoeft niet.
Iedere situatie is anders. Een behandeling of bijwerking die iemand anders beschrijft, voorspelt niet wat jij zult ervaren. Bespreek medische vragen met je eigen behandelteam.
Praktisch: informatie en hulp
- Kanker.nl: informatie over prostaatkanker, behandelingen en leven met kanker.
- Thuisarts.nl: uitleg over prostaatklachten en het afwegen van een PSA-test.
- Prostaatkankerstichting: patiënteninformatie, belangenbehartiging en lotgenotencontact.
- IPSO: centra voor ondersteuning bij leven met en na kanker, ook voor naasten.
- Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties: informatie over onder meer werk, inkomen en samen beslissen.
- Stichting Nationaal Fonds Tegen Kanker: informatie over voeding, beweging en welzijn bij kanker.
Schrijf vragen voor een afspraak op en neem eventueel iemand mee. Vraag wie jouw vaste aanspreekpunt is en bij welke klachten je direct moet bellen. Deze tekst geeft algemene informatie; je behandelteam kan uitleggen wat voor jouw situatie geldt.
Aanmelden voor onze gratis nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Meld u aan voor onze gratis nieuwsbrief. U mag kiezen e-mail of per post. Inschrijven voor beide kan ook.